Skip to main content

Full text of "Gesta abbatum fontanellensium"

See other formats 


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 




HARVARD 

COLLEGE 
LIBRARY 



SCRIPTORES 



RERUM GERMANICARUM 



IN USUM SGHOLARUM 



EX 



MONUMENTIS GERMANIAE HISTORICIS 



RECUSI. 



i:^«3 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 



HANNOVERAE 

IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANL 

1886. 



6E8TA 



ABBATDM FONTANELLENSIDM. 



RECENSUIT 



S. LOEWENFELD. 



HANNOVERAE 

IMPENSIS BIBLIOPOLII HAHNIANL 

1886. 



G 






f^ 



, / U^ » \ t vJ- 









HANNOVERAE, TYPIS GRIMPIANIS. 



PRAEFATIO. 



uesta Romanorum pontificum, ut recte animadvertit 
G, H, Fertz h, wi., a variis auctorihus usque ad saecidum octavvm 
nonive initium deducta, Gestis abbatum Fontanellensium ori- 
ginem dederunt '. Ad illoi^um enim exemplum monachus quidam, 
qui nomen suum reticiiit, Fontanellensis'^, iussu, ut videtur, ab- 
hatis Fulconis, inter annos 834. et 845. historiam monasterii sui 
composiiit, incipiens a s. Wandregisilo fundatore eamque per- 
ducens usque ad Ansegisi abbatis, a, 833. defuncti, extrennim 
diem^, Uno eodemque calamo totum opus absolutum fuisse^ 
ex eo patet, quod et institutio eius et scribendi genus aliaque 
praeterea certissima indicia eundem ubique auctorem produnt^. 
Cui quidem sententiae loci, quibus auctor de se ipso mentionem 
iniicit (^c. 1. 4. 8. 14. \b) congruunt, praeter unum, quo (c. IBJ 
de Wandone anno 756. defuncto disserens, testantur plurinii 
qui illum viderunt addit, quod certe aut ex veteH aliqua notitia 
qua usus sit transcriptum , aut de scriptis testimoniis intelli' 
gendum est ^. Notitiae vero de Fulcone et Herimberto abhatibus 
operi adiectae auctorem produnt a nostro diversum. 

1) Totam fere Pertzii praefationem, SS. H, p. 270 sq., in proprios usus 
transferre non dubitavimus, cum quae recta inibi etiam nunc videbcmtur, 
melius ea clariusque exprimi a nobis non posse putaremus. 3) Locus 
olim in dioecesi Botomagensi ad Sequanam situs, hodie Saint- Wandrille 
audit. 3) Vide commentationem meam in *Forschungen z. D. G.^ XXVI, 
fasc. 2. 4) Cf. ibid. 5) Verba c. 14. aut etiam ipse vidi ad oculos 
mentis spectare manifestum est. 



G GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

Hunc lihrum haud integrum posteritati servatum esse^ 
putaverunt Pertz aliique, cum inter c. \, et c. 2. Gesta dbhatum 
Lantherti, Ansherti et Hildeherti desiderarent. Quorum vero 
Gesta numquam in hoc opere exstitisse, quia auctor aut sepa- 
ratim ea edere voluerit aut iam edita^ invenerit aut alivd 
nescio quod propositum in omittendis eis hahuerit, hoc Toco 
satis est animadvertisse , cum fusius de hac re argumentum 
alio loco dederim ^. 

In componenda historia sua auctor praeter ea quae ipse 
praesens viderat aut ex patrum relationihus vel per tres gene- 
raliones ad se devoluiis cognoverat, pretiosissimas notitias et 
chartas ex monasterii sui tahulario desumptas collegit^ ordi- 
navit et in unum corpus redegit; neque praetermittendum est, 
eum non solum ad Fontanellensis , verum etlam Rotomagensis, 
Parisiensis, Baiocensis, Gemeticensis ecclesiarum archiva lec- 
torem historiae melius perscrutandae cupidum revocare^, Non 
minus vero lihros^ quos in monasterii hihliotheca invenif, 
in usum suum convertere studuit; quos si enumeramus, 
primo loco memoranda est Vita s, Wandregisili a mO' 
nacho coaevo septimo saeculo scripta^ ex qua totum caput 1. 
conflavit, adhihita nonnisi semel Vita s. Columhani auctore 
lona Bohiensi et Genealogia domus Carolingicae, ex tradi- 
tione qiiadam, ut videtur, Fontanellensi interpolata; deinde 
Gesta Zachariae papae in Lihro quem dicimus pontificalem mira- 
culum de reliquiis s. Georgii martyris auctori nostro praehti- 
erunt (c. 14.J; Bedae Historiam ecclesiasticam adhihuit in cap. 3. 
Usus est praeterea Einhardi Vita Karoli et Annalibus nomine 
eius signatis^ quem. praeter alia coenohii Fontanellensis regimen 
per septem fere annos gessisse novimus. Complures notitias 
ad res regni Merovingici et Carolingici spectantes^ quas annis 
708. 715—18. 731. 753. 787. 788. inseruit, ex Annalihus Peta- 
vianis hausit, ut Pertz monuit et comparatio a nohis instifuta 
comprohamt. Aliosvero Gestorum locos, eos praesertim, quiprope 
ad Annales Mettenses accedunt, ex Fredegarii continuatione ex- 
scriptos et e Gestis nostris in Annales Mettenses translafos esse, 
pu^avit Pertz. Sed aliter res sese hahet. Primus R. Dorr^ 

1) l. l. 2) Cap. 8, p. 27. 3) De bellis Francorum cum Arabibus 
gestis usque ad obitum KaroU Magni. Diss. Regimont. 1861. p. 41. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 7 

ex prapmquitate, qua Gesta nostra cum AnnalUms Met- 
tensibus et Chronico Moissiacensi coniuncta vidit, ex uno 
eodemque fonte iam perdito ea hausisse, collegit; et quae 
sagacifisime partim probavit partimque suspicatus est, doctis- 
simorum vironim post eum scribentium disquisitionibus criticis 
fitmata ea sunt et comprobata ^ Etenim melior huius temporis 
fontium cognitio et fragmenta Annalium Carolingicorum ante 
quatuor circiter lustra detecta certo certius nos docuerunt: ex- 
stitisse olim maius Annalium opus^ ad annum usque 805. vel 
806. perductum, cuius pars prior Fredegarii continuationem , 
posterior Annales Laurisaenses maiores pro fundamento habuit, 
ultima vero propHam rerum gestarum narrationem praebuit^. 
Hoc opus nobis ignotum ante ocnlos habuisse auctorem nostrum, 
manifestum est^, 

Sequentes igitur rationem in edendis Germaniae Monu- 
mentis adoptatam^ litteris minoribus imprimendos curavimus 
locos ex fontibus nobis non ignotis ad verbum sumptos; quos 
vero ex eisdem auctor sumpsit, sed proprio ingenio mutavit^ 
vel quae opus perditum ei suppeditavit, eisdem litteris, sed lon- 
gioribus solito spatiis intermissis, exprimi fecimus, 

Pauca, quae dbservamus, vitia sermonis, verba deponentia 
ut passiva, intransitiva ui transitiva usitata, accusativi ab- 
soluti, vocabulum fore pro esse iisurpatum, tempori auctoris 
imputanda sunt. 

Opus primum anno 1659, tomo 111, Spicilegii p. 185 — 248. 
edidit Lucas Dacherius, initio duobus manu^criptis nisus^ quo- 
rum alterum 'libellum manu antiqua exaratum coenobii Fon- 
tanellensis\ alterum ^apographum Duchesnii'' significat, Quis- 
nam vero fuerit libellus iste^ consideranti mihi probabile 
videtur, eum esse codicem Rotomagensem Y jyj sa>ec. XI 11, 

1) Breysig, ^Bie Zeit Karl MarteUs' p. 113 sq.; Dunzelmann^ ^Beitrdge 
zur Kritik Karol. Annalen\ in ^Neues Archiv' II, p. 477; Waitz, in 
'Forschungen z. D. G.^ XX, p. 385; Simson, ibid. p. 395. 2) Waitz, 
^Uebei' die kleine Lorscher Frankenchromk\ in ^Sitz,-Ber. der Berl. 
Akad.' XIX y p. 403; PiXckert, ^Ueber die kleine Lorscher Franken- 
chronik\ in *Berichien der sdchs. Gesellsch. d. Wissensch. zu Leipzig, 
phil. - hist. Klasse\ 1884. p. 106. 3) FiJickert l. l. p. 150. opinatur, 

operis illius perditi non formam originalem, sed recensionem quan- 
dam auctori Fontanellensi praesto fuisse. 



8 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

^olim S. WandregisiW, aut ei persimilem, quippe cnius charac- 
teres a Bethmanno in ^Archiv^ VI2I, p. 373, indicati optime 
concordent cum descriptione Spicilegii praefationi inserta, lam 
duodecim vero Gestorum capitibus typis mandatis, Dacherio 
contigit, ut ^serius optato' alius ^perantiquus codex abbatiae 
Fontinellensis^ ei offerretur^, qui editionis circulos haud leoiter 
turbavit, Hunc codicem eundem esse, qui hodie in bibliotheca 
Havrensi asservatur, descriptiones in Spicilegio et in ^Neues 
Archiv^ IX, p, 368. aperte docent, Varias quasdam lectiones 
selectas duodecim priorujn capitum Dacherius ad calcem ope- 
ris adiecit, Neque tamen postea satis diligenter librum hunc 
expressit, sed mvlta ex aliis exemplaribus retinuit, Ubique 
more saecidi XVII orthographiam mutavit, 

Nonnulla principis editionis vitia anno 1723. in altera 
Spicilegii editione t, II, p, 263. sqq,, ex codice perantiquo 
iterum a Martenio collato, aut in annotationibus indicata avt in 
textu emendata sunt, Et huic et priori editioni adiuncta erat ap- 
pendix continens Mainardi et Gerardi, abbatum saeculi de- 
cimi et undecimi^ prolixiora Gesta, Postea auctores Galliae 
Christianae integram codicis Havrensis collationem eum Spi- 
cilegii editione instituendam hand supervacuam duxerunt^, 
Fragmenta operis Bouquet tomis II, V. VI, Scriptorum rerum 
Gallicarum et Mabillon Actis SS, ord. S, Benedicti III, 2. 
inseruerunt, Ultimus Pertz a, 1829. in Mon. Germ, SS, II, 
p, 270 sqq. Gesta edidit; Martenii vestigia secutus^ editionem 
Dacherianam, quam vitiis hic illic felicissime purgavit^ ad codicis 
Fontanellensis similitudinem redigere conatus est; iure omisit 
Gesta appendicis supra memorati, utpote a rebus Germanicis 
aliena. Post paucos vero annos antiquissimus codex S, Wandre- 
gisili inde a Mabillonii tempore desideratus^ a b, m, Ludovico 
Bethmanny cum Normanniam permigraret, in bibliotheca publica 
Havrensi repertus est^, Urgente deinde novae editionis emen- 
datae necessitate, iussu V. Ill, Georgii Waitz amio 1882. 
Parisiis in civitatem Havrensem me contuli^ comparationem 

1) Vide ad calcem tomi III. Spicilegii. De eodem in praefatione ita: 
^Chromcon ad vetustissimum eiusdem monasterii apographum ante annos 
sexcentos exaratum contidi\ 2) T. XI, Instrum. p. 1 sq. 3) Cf, eius 
Acta SS. o. S. B. III, 2, p. 462. et 'Neues Archiv' IX, p. 371. 4) 'Ar- 
chiv' VIII, p, 375; 'Neues Archiv' IX, p. 361. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 9 

codicis cum editione imtitvtw^us^, Hunc Gestorum codicem 
omnium, qui swpersunt, antiquissimum accuratius secuti^, partes 
prioris editionis inihi non exstantes infra textum relegavimus, 
vt quae adhibuit Dacherius manuscriptorum imaginem lec- 
tojnbvs praeheamus, 

Quo vero tempore conscriptus sit codex ille venerandae 
aetatis olim S, Wandregisili ^ nunc Havrensis, inter artis pa- 
laeographicae peritissimos haud constat. Etenim Bethmann 
saeculo XL exeunti, Waitz et Wattenhach, quihus quarundam 
linearum specimen a nohis delineatum proposvimus^ saeculo XI, 
ineunti scriptvram assignaverunt ; L. Delisle vero codicem 
saecvli X. manu exaratum esse putavit^ teste Sickelio in Actis 
Karolorum Ll, p. 368; nec deerant nec desunt^ qvi iam sae- 
cvlo IX. evm attrihvant^. Ln tanta sententiarum discrepantia, 
Delislii opinibnem me prohare, projiteri vix ausim. 

Aliorum vero codicum, quorum notitiam adepti sumus^ 
nullam dvximvs rationem hahendam, qvippe qui ad emendan- 
dum textum haud idonei viderentur. Sunt enim hi: Codex 
hihl. Amhianensis nr. 34S, chartaceus in folio^ saec. XVLl; 
cf. Bethmann l. l. p, 396 ; et Codex hihl. Burgundicae Bi-uxel- 
lensis nr. 7818^ saec. XVLI, ^ex ms. chart. in qu. Rvheaevallis^ 

collatum cvm ms. h. Mariae in Nazareth in P Mori- 

nensis diocesis, qvod nunc est in coUegio soc. Lesu Tomac€; 
cf. Bethmann l. l. p, 506. 

Uberrimis Pertzii notis^ quibus editionem suam locuple- 
tavit, alias adiecimus aut ad locorum temporvmve significa- 
tiones^ avt ad res, quae narrantvr^ pertinentes. Neqve vero 
litteris initialihus indicare necessarivm putavimus, qvae cui~ 
que notae debeantur, exceptis perpaucis Valesii, Mahillonii^ 
Bouqueti. 

1) Descriptionem codicis, in quo inde a fol. 152. ad fol. 218. Gesta le- 
guntur, edidi in *Neues Archiv' IX, p. 368 sqq. 2) Ita tamen, ut uhi in 
codice modo ae vel § modo e ponitur ae (prae) vel oe (coenobium) 
scripserimus. 3) Cf. Gall. Chr. XI, Instr. p. 1. et 'Neues Archiv* IX, 
p. 367. 4) Quod ad res topographicas attinetj sat est lectorem revocare 
ad commentationem quam edidit Le Prdvost: ^Anciennes divisions terri- 
toriales de la Normandie\ in *Annuaire historique pour Vannde 1838.' 
p. 231 sq. 



10 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

Moneudum est^ auctorem nostrum , annorum indicationes 
quasi exaggerare solitum — plerumque enim praeter annos 
Christi et regis etiam annos papae, maiorisdomus et in- 
dictiones adscripsit — saepissime in ei^rores incidisse. Etenim 
notas chronologicas, quas in diplomatibus regum vel principum 
vel ahhatum inveniehat, eo modo ampliare studebat, ut Christi 
vel indictionum annos vel etiam ferias computaret et narrationi 
suae immisceret, Unde jit, ut aliter de temporis notis, quas 
addit^ inter se pugnantihus ^, aliter de ipsarum rerum gestarum, 
quas refert, fide iudicandum sit, Errores hos non emendare^ 
sed infra indicare riostrum hahuimus. Ne vero alienis honis 
gloriemur, maximam annotationum partem operihus^ quae 
^Jahrhucher des frdnkischen Reichs^ intitulantur ^ regestisque 
Karolino)*um a Sickel et Muhlhacher compositis nos dehere 
lihere profitemur, 

Berolini^ d. 1. Martii 1886. 

aS. LOEWENFELD, 



1) Cf. Sickely Acta Karol. II /p. 368; Oelsner, *Pippin' p. 24, n. 3: ^Es 
ist auffallendj dass ein Autor, der so gern rechnet^ so schlecht rechneV. 



INCIPIUNT GESTA SANCTORUM PATRUM ss.np.fii. 

FONTANELLENSIS COENOBII. 

1. Igitur ab almificae memoriae patre nostro ac omni 
honorificentia nominando egregio Christi domini sacerdote 
Wandregisilo, qui et Wando, priscorumque patrum titulis 
non mediocriter coaequando, ut imperata postulant, initium 
orationis incipiam, videlicet ut, a quo exordium nostri coepit 
coenobii, ab ipso etiam nostrae orationis sumat initium. 
Omissis videlicet conversationum ac magnarum virtutum 
operibus, quae in prolixioribus de eo gestis^ olim memoriae 
mandata sunt, nunc brevi oratiuncula, ne legentium fiant 
oculis onerosa, ea tantum quae de eius clara origine seu 
raoribus honestis ac conversatione angelica comperta habe- 
raus, aut qualiter hoc Fontanellense coenobium aedificaverit, 
quotque in eo annis* fecerit, quo etiam tempore vel sub 
quibus principibus, agone expleto, gloriosissimam victoriam 
potentissimo Christi sub auxilio reportarit, huic operi in- 
serenda esse credimus. 

Hic nempe vir Domini, ut breviter nonnulla perstringam, (^) 
ex nobilissimis Francorum ac ditissimis natalibus oriundus, '*c. 3!"' 
territorio Vereduni castri, nobiliorem se splendidae vitae 
moribus ac castae conversationis exemplis insignem exhibuit. 
Huius^ genitor Waltchisus nuncupatus nomine, ut veracium 
didicimus traditione seniorum, patruus gloriosissimi Pippini 

ducis Francorum, filii Anschisi^, extitit. Denique idem *vir?p^'272.' 
Domini, adolescentiae dum polleret aetatis in annis atque 
in aula gloriosissimi regis Dagoberti nobilissime militaribus 

a) correctum ex annos e. b) litterae Ans in rasura scriptae. 

1) Ediia ap. Labbey Bibl. nova mss. J, p.7S4:Sqq.; Mabillon, Acta 
SS. ord. S. Ben. saec. II, p. 526 sqq.; Acta SS, lul. V, p. 265 sq,\ Amdt, 
^Kleine Denkm. aus d. Merovingerzeif p. 29 sq. ; Vita secunda, Mabil- 
lon l. l. p. 534 sqq.y ex priore, quam ut monachum sibi de sancto Wan- 
dregisilo referentem introdudt, ex Gestis nostris, Vita s. Columbaniy 
Gestis Waningi et Ansberti conflata, in iis quae propria habet, e. g. iti- 
nere Bomano cap. 10, nuUam fere fidem meretur. Unde et praefationem 
ad Lanibertum abbaiem fictitiam esse patet. Cf. Amdt l. l. p. 25, 
fusius probaniem, auctorem Vitae secundae inter alia etiam Gesta nostra 
exscripsisse. 2) Huius — extitit probabiliter ex Genealogia Caroling., 
SS. II, p, 309. Cf. commentaUonem meam in ^Forschungen^ h l. 



12 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

negociis ac aulicis disciplinis educaretur, ab eodem rege 

vit. wandr ^^^^^^ palatil constitutus, ac deinde ducatus offitio mancipa- 

C.4. tnr '. Deinde parentum hortatu, licet invitus, uxorem duxit. 

Qua post paululum unanimi castae voluntatis voto relicta» 

comaque capitis deposita, clericus effectus, spretis omnibus, 

angustum ingressus est callem brevi tempore finiendum. 

w) Igitur ad locum qui vocatur Mons-falconis'^ secedit, 

* ' ' ^'•^'•cuidam magnarum virtutum viro, cuius nomen^ modo memo- 
riae non occurrit, adherens, plurimumque temporis cum eo 
conversatus, innocentis vitae admirabilis cultor comprobatur. 

ibid. c. 7. Inde a rege praefato accersitus atque ad regiam domum 
properare iussus, pro habitus mutatione increpatus primo, 

ibid. c.8.sed post honorifice prosecutus, sicque cum regia auctori- 
tate reversus, quodam in loco cellulam suae vocationi con- 
dignam aedificavit, aliquantum temporis in ea degens. Ibi 
namque actibus ac sacrae doctrinae verbis exornatus, ceu 

ibid. c. 9. lampas refulgebat accensa. Exinde ob gratiam vitae con- 
templativae egrediens ac visitatione locorum sanctorum 
summum habens desiderium, veluti apis prudentissima flo- 
sculos diversi generis carpere satagebat, ut dultia post ca- 
peret» mella. Denique Alpium iugis^ transcensis®, laetus- 

?ue peregrinationem aggressus, cum tribus pueris et asello 
taliam ingreditur atque ad Bobiense coenobium, sicuti 
* c. 29!™ '^^v^latione didicerat, accedit. Quod beatus pater Colum- 
banus Scottici generis, olim a Teoderico rege"* Gallia ex- 
pulsus atque ab Agilulfo Langobardorum rege Italia honorifice susceptus, 
eius permissu aedificaverat. 
(4) Hoc coenobium beatus pater Wandregisilus adiens, quod 
a discipulis praefati patris Columbani tunc incolebatur, causa 
bospitalitatis ac vitae artioris explorandi semitam aliquandiu 

Vlt. Wandr. •■••j j. -n i ^ ' • 1. • j.^ 

c. 10. ibidem commoratur. Ex eo loco exemplis vitae innocentis 
instructus egrediens, Galliarum terras repetit atque mona- 
sterium quoddam cuius vocabulum Eomanis est^ citra sal- 
tum lurensem constructum adit ibique sub institutione re- 
gulari multum temporis nobilissime Deo militavit. Eo deinde 
ibid. c. 12. loco deserto, cognita vita atque fama magni praesuli§ Au- 
doeni, qui tum temporis sedem urbis Rotomagensis adeptus, 
verbum immortalitatis suis civibus amministrabat fideique 
catholicae fautor pariterque praeceptor barbaricas ac indoma- 
biles eorum mentes nectare euangelicae doctriuae debriabat* 
sedulisque exhortationibus Christum dominum Deum esse 
colendum monstrabat, ipsum adiit, summaque cum reverentia 
a praefato venerabili antistite susceptus est, secumque ali- 

*) Edd. add.: atque gnaram bene credere gentem docebat. 

a) inter a e^ p littera ujia erasa eat, sine dubio r. b) iugas, aed littera a rasa est c. 

c) transcensus radendo corr. transcensis c. 

1) Quae hic de comite palatino et de ducatus officio narrantur, auctor 
secundae Vitae ex nostro exscripsit. Cf. etiam versus, quos dtat Bethmann 
^Archiv' VIII, p. 374. 2) Montfaucon, dioec. olim Virdunensis. 3) Walt- 
fridus in secunda Vita audit. 4) II (a. 595 — 613). 5) Mabillon et 
Bollandistae monasterium S. Romani i. e. Condatescense (St.-Claude), 
JPerta vero rectius Romans-miinsterj Bomainsmoutier intellegendum esse 
censuerunt; vide Amdt l. l. p. 25. 



GESTA ABBATUM FONTANEIXENSIUM. 13 

quandiu in urbe tenuit. At vero ipse egregius Domini cul- '^J^- ^- ^^. 
tor districtiorem desiderans vitam hererai secretis ducere 
mundanosque fugiens semper honores, ut cum rege Christo 
caelestes posset habere gazas, licet renuens*, ab antefato 
coangelico episcopo presbiteratus est ordine consecratus. 
Deinde hortatu praefati praesulis ac possessionem terrae lar- 
giente Erchinoaldo, praefecto domus regiae Hiodovei iunioris * 
regis, filii Dagoberti gloriosissimae memoriae, hoc Fontanel- 
lense coenobium una cum venerando nepote suo Godone 
novo opere construxit^. 

Erat autem sepedictus Erchinoaldus maior domus regiae (5) 
insignis bonitate ac elemosinarum largissimus. Qui post 
transitum bonae recordationis saepe fati Dagoberti regis prae- 
fecturae ordinem ac curam maximam regni Francorum etiam 
cum filio eius Hlodoveo et Bathild^ regina nobiliter am- 
ministravit 3. Sub huius Hlodovei regis tempore praefatus 
patritius possessionem quae vocatur Bothmariacas"*, quam 
nuper a quodam homine Rothmaro per venditionis titulum 
emerat, locumque ad coenobium construendum situm prope 
civitatem Rotomagensem quindecim milia, in valle amoenis- 
sima, saltu cuius vocabulum est Gemmeticus^ undique *cir-v273. 
cumdatum — in quo saltu etiam aedificatum est coenobium a 
beato Filiberto quod vocatur Gemmeticum — per venditionis 
titulum Godoni contradidit. Quo etiam tempore fundamenta 
eiusdem exordium aedificationis sumpsisse probantur. Sed 
ista de exordio illius praelibavimus , nunc de situ ipsius 
pauca videamus. 

Situs quippe eiusdem coenobii huiusmodi fertur esse. (6) 
A tribus enim plagis, id est a septentrionali, occidua atque 
australi, montibus arduis ac frugiferis bachique fertilissimis 
silvisque est obsitum condensis. Ab oriente item habet 
fontem uberrimum, qui ab ortu suae manationis per^ spatia 
passuum plus minusve mille trecentorum manat, sicque cursu 
suo expleto, in alveum Sequanam influit ad meridiem eius- 
dem coenobii plagam. Ab occidente item fluvius iliic*^ est 
mirabilis in aquilonali eiusdem coenobii plaga ab imo pro- 
grediens atque in meridiana Geon praedicti alvei profunda se 
demergens. Inter haec duo mirabilia flumina^ prata eius- 
dem coenobii sunt amoena atque irrigua. Quae admirabilis 
Wandregisili atque venerandi patroni nostri sollertia inutilia 
quaeque ablata virecta militumque Christi eiusdem Fonta- 
nellensis coenobii degentium sudore solo coaequata, eorum- 

a) rennuens corr. renuens c. b) inter per et spatia unius verbi lacuna. c) illi, aed 

ultimum i in raaura c. 

1) Ah a. 639. ad a. 657. 2) Cf. Vit. S. Wandreg. c. 13. 3) Frede- 
garii chron. c. 84. et 91. 4) Auctoribus Galliae Chr. XI, p. 156 melius 
videtur legendum ^Bothmaricensem^ ex Rothmari nomine dictum. 5) Ju- 
mieges. 6) Quae hodie dicuntur Fontenelle et Bangon. 



14 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

dem necessitatibus aptissima sunt reddita. Ab austro item 
maximus fluviorum Geon, qui et Sequana, commertiis navium 
gloriosus, habundantia piscium praestantissimus, distans ab 
eodem coenobio passus 805. In quo scilicet fluvio ex 
infinito oceano sive mari Brittannico bini aestus diei noc- 
turnove tempore sibimet invicem compugnantes occurrunt, 
ut versa vice alveus potius retrorsum converti quam ad ima 
videatur fluere. Talique cum impetu tempore* malinae ac- 
cedunt, ut super milia quinque vel eo amplius et sonitus 
murmuris eius humanas repercutiat aures et aspectibus in- 
tuentium ceu farus altissime limpham eiusdem penetret alvei. 
Talique impetu per meatus praedictorum duorum fluminum 
perque prata illis contigua ceu Nilus Aegyptiacus per spatia 
passuum plus minusve octingentorum ad murum eiusdem 
accedunt coenobii, finitoque conflictu, in oceanum refusi, unde 
venerant, revertuntur. Locus autem ipsius coenobii tam 
fertilis tamque iocundus existit, ut, cum quis illuc advenerit, 
inter pomorum nemora et amoena virentia in haec protinus 
libeat ei prorumpere verba: Quam pulchra tabernacula tua, 
Nrnn. 24, 5.6. /acoft^ et tentoria tua, Israhel! Ut valles nemorosae, ut horti 
iuxta Jluvios irrigui, ut tabernacula quae Jixit Dominus quasi 
cedH propter aquas. Erat namque isdem locus, in quo ipsum 
Fontanellense coenobium noscitur aedificatum, veprium aspe- 
ritate ac spinarum densitate virectorumque inutilium ac 
paludum immensitate inaccessibilis. In quo magis latibula 
latronum ac lustra ferarum quam abitatio videbatur hominum. 
Hunc locum sanctus Wandregisilus ac antefatus ipsius nepos 
Godo a praedicto patritio sibi indultum studuerunt cum 
aliis nonnuUis militibus Christi primo cum precibus oratio- 
nibusque a pristina flagitiorum sorde purgare ac inutilia 
quaeque evellendo proicere, demumque fundamenta coenobii 
Es. 35, 7. iacere, ut iuxta prophetiam Isaiae: In cubilibus, in quibus 
prius habitabant dracones, oriretur viror calami ac iunci, 
id est fructus bonorum operum ibi nascerentur, ubi prius 
bestiae commorari vel horaines bestialiter vivere consue- 
verant. Coeptum est autem hoc opus ab anno dominicae 
incarnationis 645.^ sub die Kalendarum Martiarum, in- 
dictione tertia, aevo tertio, qui erat annus Hlodovei iuvenculi 
praefati regis undecimus, pontificante sedem Romanae aec- 
clesiae anno 7. summo praesule beatissimo papa Martino ^, 
porro^ Constantino tertio Romani imperii apicem gubernante 

a) tempas c. b) XLV in raaura c. 

1) Sedit a. 649 — 653 (655). 2) Annorum significationes mirum in 
modum inter se pugnantes emendare non audemus. Notandum vero est, 
annum 11. Chlodovei 11. et a. 10. Constantis imperatoris in a. 650. convenire. 
Cf. etiam Arndt 1. 1. p. 26. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 15 

anno lO**^. Quod tam sollerti studio summaque industria 
perfectum est, ut pene illo in tempore Galliae Belgicae seu 
Neustriae terris singulare esset. 

Aedificavit^ ergo praefatus ammirabilis pater in eodem(7) 
loco basilicam in nomine beatissimi principis apostolorum 
Petri, quadrifido opere ducentorum nonaginta pedum ha- 
bentem in longitudine, porro in latitudine triginta septem. 
Alteram denique in honore doctoris gentium, beatissimi 
vasis^ electionis Pauli, mirandi operis. Tertiam namque in 
veneratione clari martyris Christi Laurentii. Misit autem 
isdem venerandus pater, dum huic operi insisteret, antefatum 
nepotem suum Godonem ad urbem Romuleam propter pignera 
beatorum apostolorum ac martyrum Christi, ut, aedificatas 
basilicas^, in promtu haberet reliquias quas imponeret. 
Qui votis pii *patris libentissime parens, Alpium iuga tran-*p. 274. 
scendens, Romam abiit, Vitaliano papa"* eodem tempore 
pontificante sedem eiusdem aecclesiae, atque acceptam maxi- 
mam reliquiarum copiam apostolorum ac martyrum Christi, 
quas etiam dinumerare longum est, rediens secum detulit, 
necnon et volumina diversa Sanctarum Scripturarum ve- 
teris ac novi testamenti maximeque ingenii beatissimi atque 
apostolici papae Gregorii. Quae omnia isdem venerandus ac 
cum omni honorificentia nominandus pater Wandregisilus 
venerabiliter suscepit; accersito etiam praesule Rotomagensis 
aecclesiae Dadone, praefatas aecclesias, quas aedificaverat, ut 
consecraret simulque pignera quae antefatus Godo cum eius 
auctoritate Romae*^ petierat Christi imponeret aris, supplex 
exorat. Quod ita a praefato praesule ut petierat impletum 
est. Diligebat autem illum isdem pontifex dilectionis fervore 
eminentissimo , ita ut frequenter ab urbe egrediens eum 
viseret ac dulcia coUoquia cum eo haberet, dignaque Deo 
consulta uterque susciperet, pontifex videlicet clarus ab 
egregio presbitero ac agonista perspicuo, isdemque Christi 
miles a gloriosissimo praesule. Monstrantur usque hodie 
lecta eorundem Christi militum ac preciosi Filiberti Gem- 
meticensis coenobii patris in destina^ quadam iuxta basi- 
licam almi confessoris Christi Amantii Rotenensis quondam 
civitatis praesulis, in quibus sancta menbra post almificam 
collationem quieti dare consueverant, necnon et humillimae 
sellae, quibus consedere inter sacrae collocutionis verba soliti 
erant. Quorum denique oratio non alia erat quam de regno 

a) numerua in rtuura alio, ut videtur, atramento poaitua e, ; 4. edd. b) vas e. c) Romam c. 

1) Constantinus III. Heraclius a. 610—641, Constans II. a. 641—668. 

2) In sequentibus perpauca ex Vitae Wandreg. c. 14. et 13. inserta sunt, 
reliqua in Vita I. non reperiuntur. 3) i. e. aedificatis basilicis, ut manus 
posterior in codice radendo correxit. 4) A. 657 — 672. 5) camera. 



16 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

Dei, de paradisi deliciis et de gehennae suppliciis, de iu- 
stitia quoque, de fide et caritate ac patriae salute simulque 
pace omnibus praedicanda mundique illecebris respuendis. 
Est autem haec sacra aedicula haud procul a praefato Fonta- 
nellae coenobio sita, mille sexcentorum passuum ad plagam 
distans meridianam. Hanc isdem clarissimus pater, quodam 
diacono suo atque monacho nomine Sindardo pignera prae- 
fati confessoris Christi Amantii de Rotena * urbe deferente, 
in qua ipse quiescit humatus, aedificavit. 
(8) Sed quia de situ loci et adventu viri sancti aliqua teti- 
gimus, oportunum videtur, ut, qualis fuerit antiquitus locus, 
cuiusve* ante accessum^ illuc servorum Christi** possessio, 
plenius** intimemus. Erat namque possessio cuiusdam ho- 
minis nomine Rotmari, quae largitione regis Dagoberti^ 
sibi indulta fuit. Cuius auctoritas largitionis adhuc in scri- 
niis privilegiorum nostri coenobii conservata tenetur. Acta 
fuerat anno 15. praedicti principis, 4. Nonarum Martiarum 
die, Compendio^ palatio regio. In ipsa namque largitione 
continetur, quod praefatus Rotmarus locum Rothmariacen- 
sem'* praecidendo, indultu regio habitabilem reddidit; mo- 
lendinum quoque super fluvium Fontanellam, priscorum ac- 
colarum neglectu in ruinam positum, novo opere reaedificaverit. 
Defuncto autem Dagoberto rege, post annos decem et novem 
idem Rotmarus Hlodoveum regem iuvenculum, filium supra- 
dicti principis, adiit, uti suam iuberet patrari donationem 
et patris sui confirmaret auctoritatem de locis praedictis sibi 
concessis;*quod ita ut petierat impletum est. Statim deni- 
que a Radone, scriptore regalium privilegiorum geruloque 
■•p. 275. anuli regis, edita est* iussu regis et *reginae, ut ex sua in- 

*) Dach. add.: iussu eiusdem regis et matris suae Nanthildae, quae 
cum eo regnum tenebat, auctoritas confirmationis, ut veluti patris sui 
tempore, ita in postmodum ex sua indulgentia perenniter valeret 
possidere. Edita est haec confirmatio pridie Nonas Februarias, anno 
primo praefati regis, Nantoilo palatio, et directa Teutgislo do- 
mestico et custodi saltuum villarumque regahum necnon et Ra- 
dulpho comiti Rothomagensi, ut licitum foret ipsi Rothomaro 
easdem res quieto ordine possidere; nam et ipsa auctoritas in hoc 
coenobio adhuc servatur. Acta est prima largitio a Dagoberto 
rege ipsi Rothmaro anno circiter trigesimo ante adventum beati 
patris Wandregisili in hanc regionera. Defuncto autem Rothmaro, 
remansit filius eius Amantius in pueritiae vel adolescentiae annis. 
Quo tempore Erchinoaldus maior domus regiae a praedicto 
Airamno commutavit supradicta locellaf data eidem in territorio 
Veliocasino alia pro ipsis, unde pater eius Rothmarus camis ori- 

a) cuiusve — plenius in marg. auppl. c. b) ssum, Christi (para litterae X adhuc rtatat)^ us 
a bibliopego abaciaa c. 

1) Bodez. 2) J, a. 623 — 639. 3) Compikgne. 4) Cf. supra 

p. 13, n. 4. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 17 

dulgentia iugiter teneret. Edita est haec confirmatio pridie 
Nonas Februarii. Nam et ipsa auctoritas in hoc coenobio 
servatur. Defuncto autem Rotmaro, remansit filius eius 
Airamnus in pueritiae annis. Quo tempore Erchinoaldus 
maior domus regiae a praedicto Airamno commutavit supra- 
dicta locella, data eidem in territorio Veliocassino alia pro 
ipsis, unde pater eius Rotmarus carnis originem duxit. 
Beatus quoque Wandregisilus a praedicto patricio sub titulo 
pretii eadem locella adeptus est. Edita fuit anno 12. saepe- 
fati regis Compendio palatio regio die Kalendarum Martiarum, 
congregatis Francorum populis in campo Martio, ubi omnibus 
annis conveniebant, veluti omnibus notum est ^ 

2. Gesta Baini episcopi et rectoris Fontanellae. 

Bainus episcopus de civitate Tyroanda^, quintus ab 
almifico* Wandregisilo, regiraen assumpsit coenobii ab anno 
videlicet septimo Hildeberti^ regis Francorum et 13. Sergii 
papae^**. Hic namque Bainus episcopus inter innumera 

ginem doxerat ; quorum nunc nomina memoriae non occurrunt. Se- 
quenti quoque tempore beatus Wandregisilus et nepos eius, vene- 
rabilis vir Godo, praedicto patricio sub titulo pretii eadem eis 
locella iargiente et Domino cooperante, adepti sunt sub anno un- 
decimo praedicti regis, die Kalendarum Martiarum, indictione . . . 
Acta erat in Compendio palatio. Dehinc anno subsequenti et pe- 
tita et acta est confirmatio praefati regis super eisdem locellis 
porrectaque a Radone scriptore auctoritatum regiarum geruloque 
anuli regii praedictis patribus strenuis. Edita fuit anno duo- 
decimo saepefati regis Compendio palatio regio Kalendarum 
Martiarum die, congregatis Francorum populis in campo Martii, 
ubi omnibus annis convenire soliti erant, veluti omnibus notum est. 

*) Edd. add.: ac cum omni honorificentia nominando protectore nostro 
clarissimo sacerdote. 

**) Edd. add.: usque ad decimum quintum eiusdem regis annum et 
lohannis apostolici^ secundum, qui fuit octogesimus octavus a Petro 
apostolo, exarchatus^ autem Pipini, filii Ansegisili, 21, dominicae 
autem incamationis 706, indictione 4, per annos novem. Sub huius 
denique tempore praefatus Pipinus gloriosissimus dux Floriacum 
coenobium una cum nobili coniuge sua Plectrude aedificat, quod 
situm est in pago Veliocassino ', anno nono Hiliberti*, qui erat 
exarchatus sui annus vigesimus tertius, dominicae autem incama- 
tionis septingentesimus octavus. Ipsumque Bainum rectorem ibi 
praefecit plurimamque turbam monachomm adunavit. Ipsum 
autem monasterium huic coenobio contradidit. Occasioni autem 
aedificationis praefato coenobio idcirco fuit, quoniam isdem prin- 

a) ita ed., etiam supra in textu. 

1) Ultima vitae et obitus s. Wandregisili in Vita c. 14 — 21. legunttir. 
Post eum floruerunt abbates Lantbertus, Ansbertus et Hiltbertus, quorum 
gesta hic excidisse, non recteputabat Pertz. Cf. commentaiionem meam 1. 1. 
Edita est Vita Lantberti a Mabillonio in Actis SS. III, 2, p. 462. et 
Vita Ansberti ap. eundem II, p. 1048. 2) Terouanne. 3) 7/7. ab 
anno 695, Mart. 4) 7. a. 687—701. 5) F77. a. 705—707. 6) i. e. 
maioratu>8 domus regiae. 7) Fleury in pago Vexin, 



18 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

bonitatis suae opera quae gessit etiam corpora sanctoruni 
Wandregisili, Ansberti atque Wulframni in aecciesiam beati 

ceps per invidoniin consulta admirabilem Ansbertum de sede 
Rothomagensis ecclesiae expulerat atque ad exilium direxerat, in 
quo isdem agonista divinus ad aeternam migraverat requiem. 
Cumque praefatus princeps multas sanitatum virtutes audiret ab 
eo fieri, reminiscens culparum suarum, ob eiusdem militis Christi 
amorem ac reverentiam, simulque ut indulgentiam mereretur ac- 
cipere, hoc coenobium aedificavit unaque cum omnibus rebus suis 
huic coenobio Fontinellae perpetualiter tradidit possidendum. Sed 
de hoc monasteriolo, qualiter in potestatem ipsius gloriosissimi 
ducis Pipini redactum luerit, declarabo. 
(2) Hic namque locus possessio fuerat antea cuiusdam illustris 
viri cui nomen erat Fraericus, qui ipsum Floriacum, licet modico 
opere, in suo proprio a fundamentis construxit in honorem sanctae 
Annae, sancti Petri et sancti Aniani, et xenodochinm decera 
pauperum ibi constituit; ubi largitus est duas partes de ipso 
Floriaco, similiter de villa alia quae dicitur Salcidus, et Gama- 
pium* qui dicitur Fuscinocurte , et de Fontanido tertiam partem, 
necnon et alia praedia. Quod actum esse constat sub anno quinto 
regnante Theoderico rege. Sequenti quoque tempore, dum Pipinus 
princeps singularem Francorum principatum obtinuisset, superato^ 
Theoderico rege et Berhario maiore domus, saepedictus Fraericus 
praedictum Floriacum eidem contradidit, ea videlicet ratione, ut 
in maiori elegantia ipsum locum sublimaret ac monachorum con- 
gregationem ibidem constitueret ; quod ita et factum est. Benique 
evocatum ipsum venerabilem patrem idem princeps hoc coenobium 
aedificare iussit rectoremque constituit, sicut in largitione, quam 
de ipso locello huic monasterio edidit, scriptum fore constat. Sic 
enim inter caetera insertum illic reperitur: Uhi constituimus 
virum strenuum et Dei cultorem domnum Bainum ipsum rec- 
torem monasterii Fontinellensis , ea videlicet conditione, ut ex 
praefato monasterio FontineUa post recessum eiusdem Baini ipsi 
monachi in ipso Floriaco coenobio consistentes omni tempore rec- 
tores et gubematores habeant et sub eorum ditione nostris et 
futuris temporibus permaneant et sub nostra ac heredum nostro- 
rum defensione ipsa loca perenniter tuenda consistant. Actum est 
anno duodecimo regnante Hildeberto ^ rege. In quo conventu inter- 
fuit idem gloriosissimus princeps et nobilis coniunx eius Plectrudis 
*p. 276. filiique * eorum Drogo et Grimoldus , Grippo et alii plurimi no- 
biles viri. Largitus est autem anno Hildeberti regis nono ibidem 
villam cuius est vocabulum Taricinus, quae sita est in pago 
Belloacensi^, ipso die tertio Nonarum Martii, indictione secunda-^. 

Anno vero undecimo praefati regis Walmonem villam, quae sita 
est in pago Belloacensi, et Luciniacum in territorio Vilcasinensi 
eidem delegavit coenobio sub die decimo Kalendarum Novembrium'*. 

Anno decimo tertio praefati regis contulit ipsi coenobio idem 
inclytus dux villam cuius est vocabulum Mala, sitam in pago Madria- 
censi^, die 15. Kalend. Augusti, feria quinta, indictione sexta^. 

Eodem anno praefatus gloriosissimus dux Gamapium' villam, 
quae sita est in pago Vilcasino, contradidit ipso die Idus Aprilis, 
feria quinta, indictione sexta^. 

a) Gamapiiim corr. in marg. Dach. b) siib fato Pertz. 

1) Hilderico corr, in marg. DACH. 2) Le Beauvaisis. 3) Cf. Muhh 
bacher, Reg. Imp. /, nr. 11. 4) Ib. nr. 12. 5) Madrie. 6) Cf. 
Mixhlbacher nr. 19. 7) Gamaches. 8) Muhlbacher nr. 18. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 19 

principis apostolorum Petri de basilica sancti apostoli Pauli 
transtulit. Et posuit quidem beati patris Wandregisili in 
medium, magni vero praesulis Ansberti ad levam et gloriosi 
pontificis Yulframni ad dexteram partem in absida eiusdem 
basilicae ad orientalem plagam. Facta est haec sancta 
translatio anno dominicae incarnationis 704*, indictione 
secunda, pridie Kalendarum Aprilium die, feria secunda. Nam 
soUemnitas sancti paschae tertio Kalendarum Aprilium tunc 
extitit *, qui erat annus decimus regis gloriosi Hildeberti, 
porro lohannis papae, qui octogesimus quintus^ a beato Petro 
Komanam rexit aecclesiam, annus primus, Baini denique 
patris praedicti annus quintus, ex quo regiminis assumpserat 
curam istius coenobii. Eodem vero in loco, quo beatus 
Wandregisilus in praedicta sancti Pauli apostoli requieverat 
basilica, beatum Erembertum episcopum posuit, qui antea 
in inferiori loco eiusdem aecclesiae subter arcubus tumulatus, 
annos plus minusve triginta tres requieverat, die trigesimo 
post translationem praedictam, condiditque super eum repam 2 
argenteam decoratam. Requievit igitur beatus Wandregisilus 
in eadem sancti Pauli basilica annos circiter quadraginta; 
inclitus autem praesul Ansbertus annos 11*', sanctus vero 
archiepiscopus Vulframnus annos 9^. Qui ita inventi sunt 
cum vestibus suis a corruptione illesi, quasi eadem die fuis- 
sent sepulturae traditi. Nam, sicuti ministrare sanctis alta- 
ribus consueverant, ita etiam tumulati fuerant. 

Huic ammirabili praesuli largitus est praefatus Hildebertus 
rex villam quae vocatur Alpicum^, quae sita est in pago 
Pinciacensi* super alveum Sequanam, una cum adiacentiis 
suis, Novitianus, Curbavia, Albachahan, Nido, Tremlido, cum 
illis forestariis quinque, anno decimo regni sui, qui erat 
dominicae incarnationis septingentesimus quartus, indictione 
secunda, decimo tertio Kalend. Novembris, feria secunda. 

Anno 11. eiusdem regis quidam homo Leutbrandus por- 
tionem aliquam de villa quae vocatur Pausas largitus est 
in pago Ebroicino^ 

Anno undecimo iam suprascripto praefatus exarchus dedit 
eidem monasterio villara cuius vocabulura est Ecclesiola, sitam in 
pago Ebroicino, Kalend. Martiarura die, indictionc 4, feria quarta^. 
Bannagam insulam anno decimo regni sui idem Hildebertus rex 
praefato praesuli Baino et eidem coenobio contradidit. 

Anno duodecimo eiusdem regis praefatus princeps Pipinus 
Fontanidum villam ipsi coenobio largitus est. 

a) IIII in rasura c. b) alia manu atramentoque alio aupraaer, c. c) XI in rasura c, 
d) IX in roMura c. 

1) Becte. 2) Umbraculum. 3) Le Pecq {dip, Seine-ei-Oise). 4) Le 
Pincerais circa Poissy-sur-Seine. 5) L*J^ecin. 6) Cf. MUhl- 
bacher nr. 13. 



20 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

Anno 7. Erchenulphus similiter de villa quae dicitur 
Ulmosus. 

Anno 12. praefati regis Gressus villam in pago Tellau ' 
Ordanis contulit. 

Anno 11. Sicboldus Taunacum villam in pago Tellau 
contulit. 

Obiit autem idem episcopus Bainus duodecimo Kalen- 
darum lulii. 

3. Gesta Benigni abbatis, patris coenobii 
Fontanellensis et Flaviacensis. 

Benignus igitur diaconus et monachus, a patre nomine 
Maurino aeditus matreque Inga, ordinationem assumit coe- 
* p. 277. nobii ab anno sexto decimo Hildeberti * regis, qui erat annus 
tertius lohannis papae supra iam taxati, dominicae vero in- 
carnationis septingentesimus septimus , indictione 5*. Te- 
nuit huius monasterii curam pastoralem per quatuordecim 
curricula annorum. Anno autem ab incarnatione domini 
nostri lesu Christi septingentesimo decimo sexto iussu Ragan- 
fridi maioris domus, sive potius, quod verius est, tiranni, de 
regimine monasterii proicitur, et Wando monachus, filius 
Baldrici, eius in loco subrogatur per annos tres. Eodem denique 
^"^7^^**^ anno venit Ratbodus dux Fresonum navali ordine usque Coloniam 
urbem. Contra quem Karolus, sagacissimus exarchus, bellum in- 
ib. 717. stauravit. Sequenti quoque anno, id est dominicae incamationis septin- 
gentesimo decimo septimo^, indictione decima quinta, actum est bellum 
plus quam civile inter Karolum exarchum et Ragenfridum intar- 
tam3 in ^[q dominica in loco nuncupante Vintiaco, duodecimo Kalen- 
darum Aprilis^, dies quindecim ante solemnitatem sancti paschae; 
qui erat primus ^ annus Gregorii secundi papae, qui nona- 
gesimus primus a beato Petro apostolatum eiusdem tenuit 
urbis. Nam in praefato praelio Wando cum Raganfrido et 
Hilperico rege interfuit. Benignus vero partibus Karoli 
favebat. Cumque post peractam caedem Raganfridus cum 
Hilperico fugam arripuisset, tandem post multiplicem fugae 
lapsum ad Noviomum^ huius nostrae aecclesiae villam 
perveniens, Wandonis equum, quem ibi in pasto constitutum 
reperit, extemplo assumpsit atque cursu rapido ad portum 

a) V c, sed i aliena manu suprascriptum est. 

1) Le Talou ad fluvium F/oram; vide Le Privost l. l.p. 236. 2) Anno 719. 
hoc evenisse, putat Breysigy "Jahrh.^ p. 31, n. 8, quia Benignus abbas, 
anno 723. mortuus, per quatuor annos post fugam Raganfredi abbatiae 
regimen tenuisse narratur. AnimadveHendum vero est, auctorem nostrum 
male computasse, ut videbitur etiam infra c. 13. et 15. 3) i. e. rebellem. 
4) Ex Ann. deperd.; cf. Chron. Moissiac. et Vedast. et Fredegarii cont. 
c. 106. 5) Haud recte, pontificatus enim Gregorii a. 715. m, Maio 
inchoabat 6) Noyers, dip. Eure{?) 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 21 

qui vocatur Devenna ' penetravit. Illic namque transmisso 
Sequana, ad Andegavis urbem aufugit; insequebatur enim 
a Karoli satellitibus. Cum vero comperisset Karolus a 
sibi dicentibus, quod scilicet Raganfridus per equum Wan- 
donis aufugisset, iussit eum ilico de coenobii huius regimine 

proici et in Traiecto castro exilio trudi, quod antiquo gentium f^d* v^if * 
illarum verbo Viltaburg, id est oppidum Viltorum, vocabatur, nunc vero 
lingua Gallica Traiectum^ nuncupatur. Benignus denique rursum 

regiminis huius coenobii sortitur gradum per annos quatuor, 
id est usque ad annum Theodorici iunioris regis tertium, 
qui erat dominicae incarnationis septingentesimus vicesimus 
tertius. Huius Benigni abbatis propinquus sanctus Gennar- 
dus vicedominus aecclesiae Ratumagensis et abbas coenobii 
Flaviacensis 3 extitit. Qui post recessum ipsius Gennardi 
Flaviacensis coenobii effectus est rector. 

4. De Milone reclauso. 

Sub huius denique amministratione quidam paterfamilias 
nomine Hrotmundus ob gratiam vitae contemplativae mun- 
dani fugiens culmen honoris, ad conversionem venit, ac filius 
suus nomine Milo; amboque comam capitis sibi deponentes, 
effecti sunt milites Christi. Sed postea Milo licentiam ex- 
petiit a praedicto patre Benigno, ut licitum sibi foret anacho- 
ritarum more solitariam vitam ducere. Deinde vero ad 
locum accedens qui hodieque Milonis-cripta per metonimiam 
dicitur, in rupe altissima super ripam alvei Sequanae, rupem 
eandem excidens , mansiunculam sui voti condignam sibi 
instituit, quae viginti homines fere capere videtur, ibique 
aereas daemonum turmas fortissimo Christi umbone repel- 
lens * infatigabiliterque agonizans, feliciter Domino militavit. 
Mater vero eius nomine Wisla, mater Logensis^ coenobii 
in sacro proposito effecta, quae praecipua fuerant in eodem 
monasterio ornamenta ipsa tribuit necnon et praedia plurima 
adquisivit. Praefatus vero Hrotmundus ac religiosus famulus 
Christi Milo tempore conversionis suae largiti sunt huic 
coenobio patriraonia duo, id est Offiniacas et Bettonis-curtem, 
sita in pago Tellau, anno videlicet tertio Dagoberti iunioris 
regis, qui erat Pipini senioris ducis vigesimus sextus, incar- 
nationis autem domini salvatoris nostri lesu Christi septin- 
gentesimus tertius decimus. Erat enim praefatus miles Do- 
mini Milo presbiteratus ordine, quera bonis clarisque actibus 
adornabat, decoratus. Habebat namque sub rupe illa aec- 

1) Fortasse Pont de VArche. MAB. 2) Utrecht. 3) St. Germer de 
Flaix, dioec. Bellovacensis. 4) i. e. daemonum tentationibus resistens. 
5) In dioecesi Bothomagensi, in loco Caudebequet. 



22 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

clesiam constructam, in qua hostiam victimae salutaris Do- 
mino immolabat. Usque hodie vero cemuntur vestigia eius- 
dem aedificii, in quo basilica illa constructa fuit. Monstran- 
tur nunc usque arbusta in latere montis eiusdem rupis ac 
vitiferae arbores, quas ipse propria manu terrae inseruit, 
necnon et plantae seu vites vineae, quam ipse plantavit ac, 
*p. 278.dum *ibi philosofaret, excoluit. Secundum dictum namque 
Ps. J27, 2. psalmistae laboribus manuum suarum vivere satagebat, ut 
ei bene esset ac finito mundi cursu videret bona in Iheru- 
salem. Idcirco autem de eo ista temptavi memoriae man- 
dare, quoniam de eo multiplex opinio bonae vitae per 
plurimos ad me perlata est. Audivi nempe narrantem 
quendam venerabilem senem, qui ab eo didicit, qui ipsum 
Milonem multo tempore vidit, quod fuisset statura pro- 
cerus vultuque angelicus, calvitiem habens capitis vene- 
randam. In ipsa namque cripta bonis operibus insistens 
ac retruso ordine vitam irreprehensibilem gerens, mentem 
ad caelestia desideria semper intendens, pauperiem valde 
gaudens, ibidemque praesentis vitae debitum complens, spiri- 
tum Deo reddidit felicitati perhenni coniungendum. Cuius 
corpus in aecclesiara beati apostoli Pauli advectum sicque 
sepulturae est traditum. Ferunt namque nonnuUi, quod ante 
portam Logensis coenobii se iussisset tumulari, atque ibi- 
dem humatus teneatur; sed ut ego a veracibus senioribus 
didici, commodius fore arbitror, ut ubi monachus extitit 
illic etiam sepultus teneatur. Credo tamen, quod, ubicumque 
ossa requiescant, anima fruatur gaudiis aeternis. Haec 
quidem, veluti auditu didici ac in scriniis privilegiorum 
nostri coenobii repperi, de Milone reclauso seu anachorita 
dicta sufficiant. 



5. De sancto Baga presbytero. 

Oportunum praeterea videtur, ut in loco hoc quae a 
pluribus venerabilibus viris de bonae recordationis Baga 
huius coenobii monacho ac presbitero didici, quoniam sub 
huius patris regimine ad Dominum migravit, inserere non 
omittam. Hic etenim sanctae conversationis vir ex Brittan- 
nia* oceani insula, Saxonico ex genere ortus, hoc advenit 
coenobium ac plurimum temporis regulari ordine vitam in- 
reprehensibilem gessit. Ita namque in omnibus mandatis 
divinis se exercere satagebat, ut cunctis Christi famulis hoc 
in coenobio consistentibus imitandus appareret. Itaque ex- 
plicitis dierum suorum curriculis, quo iam [in**] aulam cae- 

a) manua sec. XIV. •uprascr.: qae nunc est Anglla. b) dtut e. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 23 

lestem diguus reciperetur heres, parvo* aegritudine correptus 
decubuit; nec multo post corpore soluta anima, perhenni 
particeps factus est felicitati. Contigerat denique**, in ea 
hora qua ipse Christi famulus rebus excessit humanis prae- 
dictum egregium patrem Benignum in aecclesia orationi 
secretius insistere. Tunc unus ex ministris concito gradu 
eundem patrem adiit fundentemque Domino preces solo pro- 
stratum in aecclesia repperit; cumque diutius in precibus 
persisteret, isdem minister propius accessit, extemploque 
praedictus pater indicare sibi aliquid velle persensit; surgens- 
que ab oratione, sciscitatur, quid quaereret. At ille: ^Frater', 
inquit, ^Baga consortiis subtrahitur humanis'. At venerabilis 
pater, longa ex imo pectoris trahens suspiria, talia infit: 
'0 signifer fortissime Christi militiae Baga, nunc mercedem 
laborum laetus exceperis tuorum; deprecare Ihesum benignum 
dominum, ut una tecum mereamur gaudere consortiis iustorum 
per evum'. Unde haud dubium est, eidem patri divinitus, 
cum oratione® assisteret, revelatum fore, ut spiritum illius 
caelos penetrantem aliqua ex parte mereretur aspicere, qui 
ita auxilium ipsius flagitabat in prece. Denique more mor- 
tuorum compositus, digno in loco sepulturae mancipatus est. 
Magna enim copia in huius patris amministratione nobilium 
virorum hoc in coenobio extitit. 

6. De Arlauno silva. 

Huic Benigno abbati largitus est Dagobertus rex iunior 
quartam partem de Arlauno* foreste, anno quinto regni sui, 
suggerente Teodaldo^ maiore domus regiae, per loca de- 
signata, id est per Quintionem montem, deinde per Petrosam 
vallem, et exinde per Profundam vallem, necnon etiam per 
Mortuam-vaccam. Aliae vero terminationis fines sunt a ter- 
mino Itcinse de valle Tabellis per ilium lacum qui vadit 
ad locum qui nuncupatur Caput-caballinum, inde ad illam 
salcosam cisternam quae dicitur Sarcovos, indeque ad Tene- 
bricam valliculam ad dexteram manum per verticem montis 
usque ad profundam vallem quae dicitur Mortua-vacca. Deinde 
per Casalis usque ad fines Bovaricenses in dextra per sum- 
mum illius pigatum^ exsartum *usque ad fines Glacco- *p. 279. 
linses^'*. Deinde per illum mansionilem qui vocatur Po- 
maritus infra ipsam forestem Arnlaunum^, et est per loca 

a) post, corr. parva c. b) inter denique et in duae litterae (ut?) erasae mrU c. c) aic c. 
d) Glaccolinsem c. 

1) La foret de Bretonne. BOUQ. 2) Pippini II. nepote. 3) Cacu- 
men, i. q. pico, pic. 4) Finis Glaconissis, haud longe a fisco Arelauno, 
memoratwr in diph spurio Theuderici III, Dipl. Merov. p. 190, l. 3. 
5) Ad Sequanae ostium. 



24 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

designata, hoc est de uno latere bracus sive vallis quae 

dicitur Dirginis usque ad eum locum quae* dicitur Petra- 

ficta, et ipsum bracum ad ipsum mansionilem ad pratum 

faciendum. Deinde ad Petram-fictam secus illam viam 

publicam quae dicitur Ad-duos-pontes et ad bracum * qui 

dicitur Bricilionem. Deinde etiam secus illum bracum qui 

dicitur Ad-castellum-luporum, qui est super illum bracum 

anteriorem Dirginis. Haec quidem largitio licet ab isto rege 

sit firmior aedita, ab antecessore tamen suo, glorioso rege 

Hildeberto, maxima pars concessa iam fuerat decessori istius 

Benigni abbatis almae recordationis Baino episcopo. Aedita 

est autem haec donatio sive contirmatio a praefato rege Dago- 

berto ab anno dominicae incarnationis septingentesimo quinto 

decimo, indictione decima tertia, quinto Iduum luniarum, die 

Ann. Petav.dominica. Eodem anno ipse Dagobertus rex mortuus est. Quo tempore 
^^^* terra Hattuariorum a Saxouibus depopulata est; sed ipsi non multo 

post dignas suae perfidiae poenas a P^rancorum populis per- 

jb. 718. pessi sunt, eorumque terra usque Wiseram fluvium incendiis, rapi- 
nis, interfectionibus attrita est. 

7. De muneribus ac rebus Benigni abbatis. 

Hic denique Benignus dimisit in aecclesia beati Petri 
calicem aureum, qui pensat libras 5^, et patenam eius- 
dem pensantem libram unam. De rebus vero coenobii nostri 
nil minuit, immo augmentare studuit. Denique ex propria 
hereditate contradidit huic coenobio Semnau et Mauronis 
cisternam, possessiones sitas in pago Caletinse^. Similiter 
Bisagum, quod est in pago Rotomagensi; Suiagum® etiam et 
Limitium, qui sunt in pago Veliocasino; Maris et Waldoberti- 
willare patrimonia, quae sunt sita in pago Aurelianinse; 
Onadonem et Caraciagum praedia, posita in territorio Ande- 
gavo; Condatum etiam patrimonium, quod est in pago Osismo^; 
Crisciacum, Salaciagum, Saviniagum, Captialonnum et Maga- 
lonnum, quae sunt in pago Sanctonico^; Agannagum, Bo- 
nolum, Andiagum, Vodertam, Agintum, Ambariago, Riveram 
praedia, quae sunt sita in pago Eglismins§5, Sunt pos- 
sessiones viginti duae, pagi septem. De quibus tertiam partem 
largitus est, id est de unaquaque. Aedita est haec largitio 
a praedicto Benigno sub anno quarto regnante Hildeberto 
rege, die decimo tertio Kalend. Februarii. 

Hic Benignus abbas evindicavit contra Bertharium co- 
mitem villam quae vocatur Monticellos, quae sita est in pago 

a) scil. vallis. b) V suprascriptum eat manuj ut videiur, acriptoris codicia. c) an 

Sivagum ? 

1) i. e. vaUem. 2) Fays de Caux, 3) L^HUmois; cf. Le Privost 
l. l. p. 260. 4) Saintonge. 5) Angoumois. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 25 

Osisminse, coram Karolo maiore domus, mediante advocato 
suo nomine Rotberto. In quo conventu interfuerunt hi epi- 
scopi: Ebbo, Haldoinus et Milo', seu alii illustres viri, et 
comites Teudericus, Hrotgarius, Anginulfus et Haregarius. 
Celebrata est haec evindicatio anno tertio regnante Teoderico 
iuniore rege 14. Kalend. Augusti Tulbiaco castro^. 

Anno quinto regnante Dagoberto iuniore rege quidam 
presbiter nomine Leutbertus, vir valde dives, contradidit 
eidem venerabili patri praedium aliquot* quod vocatur 
Bodardi-villa, situm in pago Wimnau^, in quo ipse Leut- 
bertus aecclesias aedificavit; necnon et locella alia, id est 
Taunaco, Luneraco, Fiolina*^, sive Gressus, itemque Gressus*, 
etiam et Duno, et Arecharii-villam in pago Veliocassino. 
Dnde statim privilej^ium confirmationis a praedicto rege aedi- 
tum accipere curavit, quod adhuc in scriniis nostri coenobii 
reconditum retinetur; quod si quisset fari, rectum procla- 
maret iudicium. 

Eodem anno quidam homines nominibus his: Gunthardus, 
Almedius*, largiti sunt possessiones has in pago Ebroicino: 
Agmaro et Horma et Maceriolas et Spanga et Haretone 
cum omnibus adiacentiis suis, sitas super fluvium Ittonem. 
Huic Benigno abbati largitus est item Benignus monachus, 
senior frater Gennardi, mansum in Magatiaco villa, quae est 
in pago Veliocassino, cum vineis et mancipiis, quem ei de- 
derat Ragenfridus maior domus quondam sive intarta. Item 
quidam homo nomine Gislehardus Monticellos villam cum 
adiacentiis eius, Meriliaco, Citiliaco, Nerviniaco, sitam in 
pago Oximense, in centena Noviacense^ anno secundo Dago- 
berti regis. 

Anno sexto decimo Hildeberti regis quidam paterfamilias 
Ictor nomine *Primiaco die decimo mensis lulii in pago*p. 280. 
Madriacense largitus est. Eodem anno Ermingus clericus 
partem contulit de Brinnaco octavo Kalend. lulii. In quo con- 
ventu interfuit vir Deo dilectus Baga presbiter Saxonici 
generis. 

Anno septimo decimo eiusdem regis Ebrinus partem de 
Gentiaco et Fontanas contradidit. Nam et filium*** suum no- 
mine Eodonem istinc clericum habebat. 

Anno primo Dagoberti iuvenculi regis Ermoaldus Sum- 
macranna largitus est decimo Kalend. Martii. Anno secundo 
Ermnulfus Roccolini lucum sive Bertilinum curtem et Nan- 
tiacum largitus est. Anno tertio Gaugia femina Inittus, Sa- 

*) Edd. add.: Aiga feraina. 

a) sie e. b) fratrem tdd. 

1) Ebho Senonensis; Haldoinus fortasse Trecensis; Milo Bemensis et 
Treverensis. 2) Cf. Muhlbacher nr. 35. 3) Le Vimeu en Picardie, 



26 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

ciacum sive Dingum super fluvio Audura, item Landas 
largita est. Anno quarto partem de Tritiaco et Acbrando* 
villare Ermfridus contulit. Item Monticellos in centena 
Natsanninse Erchenfridus contulit. Anno quinto Anganulfus 
partem contulit in Framsariis viciniis Gressus, et quidam 
Waddo in Colnitio. 

Obiit autem isdem venerabilis pater Benignus decimo 
tertio Kalend. Aprilis. 

8. Gesta Hugonis archiepiscopi Rotomagensis. 

Hugo, filius Drogonis *, vir venerabilis, a matre nomine 
Adeltrude^ progenitus, nepos Karoli sagacissimi principis, 
archiepiscopus Rotomagensis aecclesiae, post praefatum Beni- 
gnum regimen huius suscepit coenobii ab anno incarnationis 
dominicae 723^ indictione 6®, qui erat annus principatus 
Karoli nonus, Gregorii vero secundi papae^, qui loco nona- 
gesimo a sancto Petro Romanae praefuit aecclesiae, septimus 
instabat annus. Rexit istud coenobium per annos novem 
et menses duos et dies tredecim^, id est usque ad annum 
sextum decimum principatus antefati Karoli, Gregorii autem 
praefati papae decimum septimum, dominicae quoque incar- 
nationis 730^, indictionem 13®. 

Hic etiam praesulatum ecclesiae Parisiacae simulque 
Baiocassinae 5 cum Rotomagensi tenuit, factione scilicet 
patrui sui Karoli principis, extra decreta tamen canonum; 
coenobia vero nobiliora Fontinellam et Gemmeticum^, praedia 
vero regia quae eius insederunt animo. Non enim causa 
perversae cupiditatis aut aliquo seculari fastu a patruo suo 
Karolo principe sive a regibus Francorum qui eius tempore 
sceptra regni huius obtinuerunt, id est Hiideberto, Dagoberto, 
Hilperico, Hlothario necnon et Teoderico, ea impetrabat, 
sed ut statim aecclesiae Christi contraderet, sciens scriptum, 
quod ea hereditas bene reconditur, quae Deo custode ser- 
vatur. Mater denique eius, ut praediximus, Adaltrudis nomine 
filia fuerat Warattonis nobilissimi maioris domus regiae atque 
Ansfledis, coniugis eius, qui plurima huic monasterio largiti 

ExAnn. suut praedia. Denique praedicta religiosa et strenua matrona 

deperd. Ansfledis, avia sua, derelicta siquidem Warratonis, ad nu- 

Mett.'a. S. ^'^^®^^^™ susceperat ipsum Hugonem, patrem demum glorio- 

sissimum. Haec igitur prudentiae et providae industriae 

a) Tr. ac Brando. edd. b) DCCXXXIX c, aed XIX in rasura; septingentesimo vige- 
simo tertio edd. c) sic edd.; erasum c, in marg. XV. d) manua posterior in marg. 
aaeriptit: septingentesimum qaadragesimom octavum. e) VIII c, «ec2 V in rasura; 

decima tertia edd. 

1) FiHi Pippini 11. 2) In Ann. Mettens. a. 693 , SS. 7, p. 321, nominatur 
Anstrudis (^Austrudis corr. Anstrudis cod, G. W.); cf. Breysig l. L p. 2, 
n. 4. 3) -4.715—731. 4) Anni regiminis non recti sunt; cf, Muhl- 
bacher p. 10. 5) Bayeux. 6) Jumi^ges. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM 27 

spiritn plena, animam pneri fertar cotidianis ammonitio- 
nibas corroborasse, at sese cum omnibas qaae habebat Dei 
servitio manciparet. Unde factam est, ut sacrarum literaram 
stadio imbatas, canctos saos sapientia et religione anteiret, 
secandamqae sanctam saggestionem praeclarae natricis ac 
aviae saae Ansfledis coepit terrena cancta despicere et ad 
regna caelestia viriliter anhelare simulque patrimonia 

plurima aecclesiis Christi contradere *. Quae cuncta si qui 
plenius nosse cupiunt, scrinia civitatum Rotomagensis, 
Parisiacae et Baiocassinae et huius coenobii Fontinellensis 
simulque Gemmeticensis revolvant, illicque invenient, quantam 
soUicitudinem ac pervigilem curam de constructione, pro- 
pagatione et restauratione* ac exaltatione aecclesiarum ha- 
buerit. Huius pater Drogo, filius praedicti Pipini ducis Ann^Pet*v. 
Francorum, frater Grimoldi et Karoli nobilissimorum prin- 
cipum, defunctus est anno ab incarnatione Domini septingen- 
tesimo septimo, indictione quinta, tempore veris. Succedit enim 
isdem vir venerandus Hugo in sede Rotomagensis aecclesiae 
vicesimus tertius a Mallono primo pontifice eiusdem urbis, 
rector quoque sive procurator urbis Parisii^ tricesimus 
quintus a beato Dionisio constituitur, porro in regimine 
huius coenobii Fontinellensis a beato Wandregisilo septimus 
in loco, similiter a beato Filiberto in regimine coenobii 
Gemmeticensis. 

Hic namque vir venerandus Hugo, dum adhuc laicus 
foret, largitus est Benigno abbati Virtlaicum villam, quae 
sita est in pago Tellau super fluvio Eora^, quae ipsi *de iure *p. 281. 
praedictorum parentum suorum legitime obvenerat. Facta 
est haec largitio ab anno dominicae incarnationis septingen- 
tesimo decimo tertio, indictione 123, qui fuerat annus Dagoberti 
iuvenculi regis 3, Pipini quoque ducis 26, undecimo Kalen- 
darum luliarum die, feria 4. Factus vero praesul contulit 
possessionem suam quae vocatur Molinus-cottus huic coe- 
nobio, sitam in pago Belloacensi super fluvium Masso, 
continentem mansos octoginta et quatuor. Inter reliqua 
autem praedia ab eo contradita etiam Wintlanam villam 
largitus est Wandoni abbati anno primo Hlotharii regis, 
quem* Karolus post fugam Hilperici ac Ragenfridi regem 
sibi statuerat; et possessa est ab hoc coenobio usque ad 
regimen Witlaici abbatis per annos quadraginta et tres. 
Huic glorioso praesuli largitus est quidam illustris vir nomine 
Bertus portionem aliquam de villa Dogmaniaco, quae sita 
est in pago Oximense, in centena Alaucioninse, et illam rem 
quae vocatur Vanda in centena Saginse. Similiter in terri- 

a) administratione tdd. b) tdtimum i in rasura c. 

1) Cf. commenU L l. 2) Eure. 3) Rectius ind. 11 ; cf. Muhlbacher 
nr, 26. 4) Cf Fredeg. cont c. 107. 



28 • GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

torio Cinomannico * rem illam quae dicitur Vernigo seu 
Metiago quae appellatur Avanae-curte. Aedita est haec 
largitio anno undecimo Teoderici regis^, patris Hilderici, de- 
mum regis novissimi ex genere Meroingorum. De patri- 
moniis enim a praedicto glorioso praesule huic loco largitis 
sive a fidelibus christianis impetratis ac susceptis qui nosse 
cupit, testamenta ab ipso aedita revolvat, et tunc probabit, 
nichil me de eo sinistrum aut dixisse aut scripsisse. Men- 
satas hoc in coenobio coustituit, deputatis videlicet villis 
quae per unumquemque mensem sufficientem praeberent ali- 
moniam; idcirco memoria illius in benedictione manet. 
Expletis namque laudabilis cursus sui annis*, migravit ad 
Dominum sub die sexto Iduum Aprilium, qui erat annus 
dominicae incamationis 730^ Corpus eius Gemmetico coe- 
nobio, quo etiam vitae decesserat, in aecclesia sanctae 
matris ac perpetuae virginis Mariae venerabiliter sepulturae 
est traditum. Conditaque est a fratribus illinc habitan- 
tibus supra tumbam illius repa diversis metallis decorata, 
ob amorem videlicet, sanctitatem ac reverentiam illius. 
Nullus enim ante eum eiusdem coenobii rector nec post 
eum tot praedia ac possessiones in iure ipsius venerabilis 
loci contulit ac impetravit, sicut ipse facere curavit, veluti 
[per^] testamenta eiusdem coenobii cunctis legentibus liquido 
patet. Hic dimisit in hoc coenobio Fontinellensi calicem 
aureum et patenam auream pensantes libras quatuor et 
uncias duas, turiculam auream^ unam pensantem libras 
quinque, capsam auro et gemmis decoratam continentem 
pignera diversorum sanctorum. Plurima enim bonitatis 
gessit opera, quae dinumerare laboriosissimum est. Nobilis 
enim extitit genere, sed non inferior religione. Haec quidem 
de venerando patre ac domino Hugone dicta sufficiant. 

9. Gesta Landonis episcopi atque abbatis. 

Lando episcopus de urbe Remensi succedit Hugoni prae- 
suli in regimine huius coenobii ab anno duodecimo regis 
Teoderici novissimi, qui erat exarchatus Karoli annus 
septimus decimus, incarnationis autem dominicae septingen- 
tesimus tricesimus primus^, indictione decima quarta. Qui 
etiam cellam. sancti Sidonii quae est in Warinna simul cum 
ista iure beneficii aJiquandiu tenuit. Anno namque regiminis 
istius primo Gregorius iunior papa migravit ad Dominum. 
Cui succedit alius Gregorius, mirae sanctitatis vir, qui claves 

a) annorum c. b) DGG. c, manus posterior in margine addidit XXX. c) deest e. edd. 
d) alia manus in margine apposuit: XLIX. ind. IX. 

1) Le Maine. 2) IV. a. 720 — 737. 3) Hostiae servandae. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 29 

ex confessione beati Petri apostolornm principis accipiens, 
Earolo principi direxit, at Bomanam rem pablicam ab op- 
pressione Langobardorura liberaret*. Eodem anno Karolus per- ^""^g^®^*^* 
rexit Wasconiam contra Eudonem principem, (jui tirannidem assump- 
serat, etKaganfridusintarta post annos tirannidis quatuordecim 
mortuus est. Venerabilis presbiter Beda histonam aecclesi- 
asticam, quam de gente sua, id est Anglorum, composuerat, 
usque in hunc annum mirabili opere perduxit, et non multo 
post caelestia regna petiit 7. Kalend. lunii^. 

Hic Lando impetravit a praefato Karolo privilegium 
immunitatis perhennis, in quo continetur, quod coenobium 
istud sub sua defensione ac tuitione idem princeps specialius 
receptum haberet, et hoc omni Francorum populo sive 
episcopis seu coenobiorum patribus necnon et comitibus 
omnibusque exactoribus rei publicae *gentis Francorum notum *p. 282. 
esse voluit, quatinus res istius coenobii universaque sua 
salva esse valerent, nec a quoquam diripi aut contaminari 
vel in aliquo ledi quocunque possent ingenio. Aeditum est 
hoc privilegium in isto coenobio, suggerente eodem episcopo, 
ac fratribus omnibus intercedentibus^. 

Huius anno sectlndo, id est dominicae incarnationis ^^epe""* 
septingentesimo tricesimo secundo, Eodo"* dux Aquitaniorum cf. Ann. 
cernens se superatum et ad defendendam patriara suam Meit. 732. et 
contra Karolum se viribus esse destitutum, gentem perfidam*'''®*^'''*®^' 
Sarracenorum ad auxiliandum sibi invitat. Qui cum rege 
suo Abdirama Garonnam fluvium transeunt, Burdigalem 
urbem pervenerunt, ibi(jue aecclesiis Dei igne concrematis, 
pluribusque christianis interfectis, usque ad Pictavcm urbem 
profecti sunt, basilicamque sancti Hilarii igne concremata, 
ad beatissimi Martini aecclesiam subvertendam summo cona- 
mine proficisci contendunt. Contra quos Earolus princeps 
iuxta urbem Pictavem aciem construxit et super eos, invo- 
cato Christi auxilio, intrepidus irruit et eos cum rege eorum 
usque ad internitionem delevit. Acceptisque spoliis eorum, 
nomen Domini glorificans, tota iam Aquitania subacta^ cum 
triumpho ad propria revertitur. Rexit autem coenobium istud 
idem episcopus Lando per annos tres, lapsisque cursus sui 
annis, ingressus est viam patrum, sicque sepulturae traditus 
in aecclesia beati Petri apostolorum principis huius coe- 
nobii Fontinellensis. Obiit autem isdera episcopus Lando 17. 
Kalend. Febr. 

10. Gesta Teutsindi mali rectoris. 

Teutsindus pater coenobii Sancti Martini Turonensis 
aecclesiae sortitur locum regiminis ab anno dominicae in- 
carnationis septingentesimo tricesimo quarto, indictione 

1) Vide infra c. 12. 2) Vide comment. l, l. 3) Cf. MHhlbacher nr. 39. 
4) De Eudone duce vide Breyaig l. l. p. 30. 5) Cf. Breysig 1 1. 
p. 69, n. 3. 



30 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

secunda*. Hic quidem Teutsindus quam araator fuerit Dei 
ac sanctqrum aecclesiarumque eius fautor ac defensor, 
opera quae gessit hoc in coenobio, vel qualiter in diebus 
eius res istius monasterii augmentum aut detrimentum 
sumpserint, testimonium perhibent. In diebus namque 
tirannidis, non regiminis eius, hoc nobilissimum coenobium 
ignobile est redditum. Ab illo enim tempore quo iste 
lugendus regiminis suscepit locum status vitae innocentis, 
quem in eodem coenobio secundum eximii patris Benedicti 
normam excolendum fore beatus pater Wandregisilus in- 
stituerat, ob inopias plurimas fluctuare coepit nec usque ad 
hanc diem in pristinum statum revocari valuit. Denique 
tempore beati Lantberti archiepiscopi, sancti etiam Ansberti 
pontificis summi, Hiltberli venerabilis presbiteri, Baini 
denique gloriosi praesulis, Benigni pretiosi patris, Hugonis 
namque magni praesulis felicia atque laetissima isti coenobio 
fuere tempora. Quippe dum, praediis plurimisque possessio- 
nibus a regibus magnis ac sinceris christianae religionis 
cultoribus istinc largitis omni aegestate exclusa, multitudinis 
Domini militantium erat cor unum efanima una, erantque 
eis omnia communia, nihilque proprium aliquis^ suum esse 
dicebat, sed iuxta exemplum primitivae aecclesiae feliciter 
ac secur§ Domino militabant. Omnia namque necessaria a 
patre monasterii accipienda fore noverant. In diebus denique 
praedictorum patrum trecenti semper fuere nuraero istinc 
habitantes servi Domini. Adeptum^ itaque iste locum regi- 
minis, et non regiminis, sed potius tirannidis, moxque rebus 
nobilioribus ablatis, in maxiraara paupertatem hoc quondam 
gloriosum coenobium redegit. Nara poene tertiam partem 
facultatum abstulit suisque propinquis ac regiis hominibus 
ad possidendum contradidit, quae usque nunc de isto coenobio 
permanent ablatae, sicuti omnibus privilegia ac largitiones, 
quae in scriniis nostri coenobii retinentur, revolventibus in 
promptu est; quae nimis longum est narrare per singula^. 
ISed unura e plurirais ad raediura deducara, precarium, 
quod cuidam comiti nomine Rathario edidit; ob raemoriam 
aeternam, qualiter ipsae res de hoc coenobio sint ablatae, 
per ordinem describere ratum duxi. Eidem naraque Ra- 
thario coraiti contradidit Ulrairura et Warinnara fiscos duos, 
qui sunt in pago Tellau iuxta fluvios Tellas et Warinna, 
cum adiacentiis eorura, id est Crisciaco, Seda, Magneroto, 

a) manus pohterior in margint adiecit haee verba: qui erat annus pre[fati] regis Theode- 
rici X[V], et ita edd. b) aliquid c; pr. aut suum qnisque dicebat edd. 

1) Passive. 2) Cf. ea quae disserit Bothj 'Die Sdcularisation des 
Kirchenguts' in ^Miinch. hist. Jahrb. 1865.' p, 297, et Oelsner, 'Fip- 
pin* p. 9. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 31 

Toscarios et item Magneroto simulque terram super litus 
maris et areas salinarum piscationumque quae ibidem in- 
stitutae erant; vineas *etiam in Warnaco super fluvio Sequana v «sa. 
sitas in pago Veliocassino, quae impetraverat sanctissimae 
recordationis Lantbertus abba a rege glorioso Hilderico, 
suadente regina sua Blithilde, necnon et aliis illustribus 
viris, quorum haec sunt onoraata: Leodegarii episcopi de- 
mumqne martiris egregii, Nivonis et Ermonis, Fulcoaldi, 
Anialrici, Wulfoaldi maioris domus regiae, Bavonis, Waningi, 
Adalberti, Gerini, sicut in gestis* praefati Lantberti patris 
eximii plenissime scriptum fore constat. Similiter alia 
patrimonia in eisdem pagis sita, id est Sonnardum pontem, 
Nialcham^, Hosdinium, Balliolum in pago Vimnau, cum 
adiacentiis earum ad se pertinentibusV Necnon et medietatem 
de Edremau, qui fuit Gesonis, Moriacum ac Braciacum, quae 
sunt super fluvio Sedanna, Balcinium in pago Vimnau, quae 
fuerat Ambremari et Beiioaldi, et Bociliacas, Ruboridum, 
Rosbatium, Gamapium viilam pulcherrimam super fluvio 
Sedanna, Victriacum super fluvio Duno sitam^ in monte, 
Aionecurte, Gammapiolum, Rumquarias, Muriacum qui dicitur 
vallis Cucunioli in pago Vimnau, Bettone-curte super fluvio 
Eora; sunt villae viginti octo*', exceptis adiacentiis aliquarum, 
quae ponuntur in duobus pagis, Tellau scilicet et Vimnau. 
Haec namque patrimonia idem comes Ratharius a praedicto 
Teutsindo iure precarii accepit, unde censum levavit omni 
anno ad festivitatem sancti patris nostri Wandregisili in 
luminaribus aecclesiae solidorum sexaginta persolvendum. 
Factum est hoc precarium in isto coenobio hoc anno, qui 
est ab incarnatione domini nostri lesu Christi septingen- 
tesimo tricesimo quarto, indictione 2, sub die tertio Nonarum 
Maiarum, quod evenit feria quarta, qui erat annus princi- 
patus Karoli principis vicesimus. Censum autem, quem idem 
comes professus est transsolvere, usque ad Witlaici abbatis 
tempora omni anno patribus* istius coenobii absque ulla 
retractione persolvebatur, de Ulmiro videlicet ac Warinna, 
quo sanctus Ricbertus corpore requiescit. 

Hinc perpendant rectores ac praelati coenobiorum, quam 
nequiter ac infeliciter contra salutem animae suae agant, 
qui praedia ac res a bonis ac Deum timentibus hominibus 
coenobiis suis® collata de iure aecclesiarum ac coenobiorum 
ablata dominationi contradunt potentium ac dominiorum' 
hominum, qui de proprio quidem nil tribuunt, sed haec ipsa 

a) pertinentes c. b) acil. ylllam. c) novem edd. d) partibus c. e) sunt c. tdd. 
f) «le e. ; domlnicoium tdd. 

1) Vide supra /?. 17, «. 1. 2) Situm in pago Velcassino; edd, per» 
peram praebent Malcham. 



32 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

quae largita a iustis fuerant*, gratum sibi ac temporalem 
adquirentes honorem, gregem sibi commissum in praecipitium 
mittunt, pro quorum casibus districtam in die novissimo 
exolvent poenam. Nempe melius fuisset ea die, quando prae- 
fatae res de isto coenobio fuerunt sublatae, ut ignis ibi 
accenderetur, qui universa aedificia funditus consumpsisset, 
quoniam decies antea quisset reaedificari quam tales res 
adquirere. Nam, unde milites Christi alimoniam conseque- 
bantur, inde nunc pastus exhibetur canibus, et unde lumen 
ante aram Christi in aecclesia lucere solebat, inde armillae, 
baltei et calcares fabricantur necnon sellae equinae auro 
argentoque decorantur. In una enim die iste infelix operatus 
est malum hoc, sed in tot annorum curricula emendationem 
non recepit. Qualiter enim de suo elemosinam valet facere, 
qui alienas res toUit, cum Zacheus ille statura pusillus 
Lttc. 19, 8. dicat ad Dominum: Domine, ecce dimidium honoi^m meorum 
do pauperibus, et si aliquid iniuste alicvi ahstuli^ reddo in 
quadruplum? Et si de hominibus qui res aliorum hominum 
aut pecuniam invadunt, ut in quadruplum reddant, iuxta 
exemplum ipsius Zachei euangelium pronuntiat, et tunc ele- 
mosinam proximis impendant, quid dicendum est de his qui 
res aecclesiarum et ipsius Dei aeterni auferunt et iterum 
seculo contradunt? Veniet enim illis quod Dominus per 
Es. 13, 11. prophetam impiis comminatur dicens: Visitabo super vos 
mala et quiescere faciam superbiam impiorum et arrogantiam 
fortium huiniliabo? Nec enim poterit eos aurum aut argen- 
tum liberare neque divitiae, quae nunc in angulis abscondunt, 
et ex quibus arrogantes effecti, salutem suam obliviscuntur. 
Tales quippe rectores nequiores sunt paganis, quoniam, si 
paganus locum igne cremaverit, terram tamen secum non 
tollit. Talem vitam finientes excipiuntur ab his qui Greco 
eloquio vocantur theo ypocthonyoe *. 
Ex Ann.deperd. Hulus anno quarto, qui est dominicae incarnationis 737, 

Chron. Moiss. nunciatum est invicto Karolo principi, quod seva gens 
Chron. Vedast. Sarracenorum, obtenta Septimania et Gotia, in partes iam 
Predeg. c. 109. Provintiae irruissent castrumque munitissimum Avinionem 
*i>.284. per fraudem quorundam *provintialium comitatum illum 
obtinuissent. Quapropter exercitum congregans, illuc iter 
dirigebat, praemissisque(][uibusdam exercitussui principibus, 
qui castrum obsiderent, ipse prosecutus est praedictamqne 
urbem obsidione circumdat; machinisque compositis urbem 
munitissimam diruit^ ipsamque cum habitatoribus suis igne 
et gladio consumit. Bodanum dehinc fluvium transiit, 
Gothorum fines penetravit, Narbonam, urbem celeberrimam, 
castris circumcinxit, regem Sarracenorum nomine Adthima 
cum satellitibus suis ibidem reclusit. Haec audientes maio- 
res natu Sarracenorum, qui morabantur in regione Hispaniae, 

a) vocabulum deease videtur. h) derult e. 
1) ^eol U7:o)^06viot. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 33 

collecto exercitu, cum alio rege nomine Amormacha* ad- 
yersus Karolum arma corripiunt. Contra quos invictus 
Carolus princeps, civitate Narbona sub custodia derelicta, 
in loco qui vocatur Byrra septimo ab urbe miliario intre- 
pidus occurrit; ubi, divina misericordia succurrente, pugna 
acerrima commissa, Karolus princeps victor extitit, regem 
prefatum Sarracenorum interemit exercitumque eius penitus 
usque ad internitionem delevit, spoliis innumerabilibus 
ditatus, cuncta depopulata Gotia, diruptisque civitatibus, 
devictisque universis hostibus praeter eos quos in Narbona 
incluserat; urbe eadem sub custodia derelicta, cum magno 
triumpho remeavit in Frantiam. 

Sub huius denique tempore Ermharius, praepositus eius, 
aedificavit basilicam beatissimi archangeli Michaelis, licet 
modico, pulcherrimo tamen opere, allatis videlicet petris 
politis de luliobona, castro quondam nobilissimo ac firmissimo, 
ad construendos arcus seu frontispicium eiusdem templi. 
Haec namque civitas fertur aedificata fore a Gaio lulio 
imperatore Romanorum ante adventum Domini, dum Gal- 
lias vastando circumiret. Ipsum namque castrum Caletus 
antea vocabatur, quod destructum et in maiori elegantia 
reparatum, ex suo nomine luliobona vocare placuit. Denique 
constructa idem praepositus hac basilica, campanam in 
turricula eiusdem collocandam, ut moris est aecclesiarum, 
opifici in hac arte erudito facere praecepit; qui^ dum iniunc- 
tum sibi opus perficere contenderet, suadente inimico humani 
generis, de sufficienti metallo, unde patrandum erat signum, 
copia eiusdem imminuta, partim abstulit, partim in cacabo 
liquefiendum composuit. Proiectaque eadem copia metalli in 
forma qua futurum sperabatur signum, ex parte aliqua 
deforme, deficiente copia metalli quae, antequam liqu§facta 
foret, sublata fuerat, miuusque est redditum, sic tamen 
turriculae impositum. Denique quacunque hora diei pul- 
satum sonitum dabat, praedictus artifex, qui illud metallum 
furtim sustulerat, in amentiam vertebatur verbaque inepta ac 
latratus canum more dabat. 

Erat namque idem Ermharius secundum carnis originem 
de Apoliaco villa, fautor tamen et amator regulae castaeque 
religionis. Dicere vero solitus erat praefatus Teutsindus fra- 
tribus Turonicae aecclesiae: 'Nisi vestram correxeritis vitam 
ac mores, Ermharium, meum praepositum, ex Fontinella huc 

1) Assemannus putat, nomen Amormacha significare Amor Malcha i. e. 
Amor Melech sive Bex Amer (cf. Aschbach I, p. 11). Equidem verbis 
quibusdam Fredegarii male intellectis id nomen ortum arbitror. Scribit 
enim Continuator Fredegar. c. 109. haec. Cum alio rege Amor nomine 
machinis adversum Carolum armati consurgunt. Si forte Isgerat auctor : 
Cum alio rese Amor machinis etc, facile in errorem duci potuit. 
DORR. 2) Cf. similem historiam apud Monachum Sangall, Gesta 
Karoli I, 29, 8S, II, p, 744. 

3 



34 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIDM. 

adducam, qui aratra vestra rectum doceat sulcare'. Expletis 
autem idem Ermharius curriculis dierum suorum, defunctus 
ac in basilica beati Petri apostolorum principis, in introitu 
eiusdem basilicae ante ostium aquilonale terrae conditus 
est, sub nobili videlicet eiusdem aecclesiae pavimento, scrip- 
tumque est in cooperculo sepulchri sui huiusmodi: Hic 
requiescit Ermharius praepositus. 

11. Gesta Widonis abbatis, 

Wido sortitur locum regiminis ab anno dominicae in- 
carnationis 738, qui* erat annus primus Hilderici novissimi 
regis, Karoli autem principis vicesimus sextus, per annum 
unum. Hic namque propinquus Karoli principis fuit^, qui 
etiam monasterium Sancti Vedasti, quod est in Atrebatensi 
territorio, iure regiminis tenuit annum unum sicut et istum. 
Erat autem de secularibus clericis gladioque quem semi- 
spatium vocant semper accinctus sagoque pro cappa ute- 
batur parumque aecclesiasticae disciplinae imperiis parebat. 
Nam copiam canum multiplicem semper habebat, cum qua 
venatorio operi assidue insistebat, sagittatorque praecipuus 
in arcubus ligneis ad aves feriendas erat hisque operibus 
magis quam aecclesiasticis se exercebat. Accusatus vero 
apud principem Karolum, quod conspirationem adversus 
*p. 285. illum cum aliis meditatus *esset, iussu eiusdem exarchi ad 
regiam domum compellitur migrare. Qui dum pergeret cum 
satellitibus regiis, venientes in territorio Veromandensi, 
capitis praecisione damnatur ibidemque digno in loco sepul- 
turae est traditus. Haec ex relatione cuiusdam patris^, qui 
ipsum videre poterat, didici, quod ita vitae decesserit. Qui 
etiam Wido coenobium Sancti Vedasti, quod est situm in 
Atrebatensi territorio, ut superius declaratum est, una cum 
isto annum fere unum post Gogisleum iure rectoris tenuisse 
dicitur. Cui successit Romanus in ipso coenobio per annos 
tres. Huic Widoni largitus est quidam paterfamilias nomine 
Raginfridus portionem aliquam de villa quae dicitur Laxtra, 
anno primo eiusdem regis Hilderici; quae sita est in pago 
Constantino"*. 

12. Gesta Raginfridi archiepiscopi. 

Raginfridus praesul aecclesiae Ratumagensis extitit^ 
regendi locum sub anno dominicae incarnationis 739, qui 

1) Haec falsa sunt, 2) Sed cuius gradus propinquitas eorum fueritj 
non constat: *SignumWidonis* Karolidiplomati d. l.Ian.722. monasterio 
Traiectensi datOy Dipl. Mer. p.9S, subscriptmnesse, animadvertit Breysig, 
l. l. p. 87. 3) Fortasse Harduini, de quo infra c. 16. sermo est; cf. 
c. 14. in flne. 4) Le Cotenttn. 5) Pro accepit, ita et infra c. 17. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 35 

erat annus exarchatus Caroli 27*, Hilderici Meraingi regis 
aunus 2, Gregoriii apostolici annus 9. 

Eodem anno Karolus, commoto exercitu universali, ^x Ann. 
partibus Provintiae iter dirigit Avinionemque iterum coe- cf^^',fn 
pit, totaque Provintia usque ad litus maris peragrata, ad Mett. 789. 
Massiliam pervenit; fugatoque duce Moronto, qui quondam Chron. 
Sarracenos in suae perfidiae praesidium adsciverat, nullo iam cJnt*^Fyed 
relicto adversario, totam illam regionem Francorum imperio c. io9. 
subiugavit et, cunctis strenue dispositis, ad proprias sedes 
reversus est. 

Hunc Raginfridum de nobili Francorum prosapia ortum 
fuisse constat, licet opera nefanda generositatem foedarent 
illius. Compater etiam spiritalis regenerationis Pippini 
magni regis, qui de seculari quidem habitu commutatus, 
Grimoni archiepiscopo succedens, praesul efficitur aecclesiae 
Ratumagensis rectorque huius coenobii Fontinellensis, parum- 
que digne hoc administravit. Erat namque ignarus^ litte- 
rarum, sicuti praedecessores sui Grimo et Wido, ideoque 
minus dignum se exhibebat tantae rei negotio. Qui cum 
regiminis huius coenobii post praefatum Widonem suscepisset 
curam, nichil ad consulta fratrum agere volebat, immo ali- 
menta corporis ac tegumenta eis subtrahens, propriis usibus 
retorquebat. Unde commota omnis caterva monachorum, ne 
status almae regulae vacillando fluctuaret, quae agenda sint 
deliberant. lesum benignum adeunt, clementiam illius im- 
plorant, ut ipse virtutum Dominus conversus respiceret de 
caelo vineam suam, ne periret quod plantarat fortissima 
dextera sua. Post celebratam denique obsecrationem idem 
milites Christi, sauae mentis consilio inito, tres ex semet ipsis 
fratres eliguut, qui Pippino principi suggererent, ut memor 
propinqui sui beati Wandregisili ac genitoris sui invicti 
Karoli, qui locum hunc privilegiis suae auctoritatis decora- 
verat ac defensione fortissima roboraverat, a dominatu tanti 
praedonis ac tiranni misericorditer eos liberaret. Nec mora, 
quae petierant adipiscuntur. Extemplo namque regia auctori- 
tate idem Ragenfridus de ordine regiminis huius coenobii 
depositus est, reservato sibi episcopatu aecclesiae Ratu- 
magensis. Nomina autem fratrum illorum qui regem pro 
eadem re adierunt, haec sunt: Vuldrebertus, de Meldico 
pago^ ortus, Laurentius, ex Benevento Campaniae carnis 
originem trahens, Austrulfus, quondam praepositus demumque 
huius monasterii pater. Cumque a praefato rege, quem sibi 
praeficere rectorem vellent, percunctati fuissent, Wandonem 
sibi praeesse velle responderunt. Erat autem adhuc in exilio 
idem Wando in IVaiecto^ castro, in monasterio videlicet 

a) XXVII in marg. suppl. c. b) gnarus, i supraacr, corr. ignaras c. 

1) Illy a, 731 — 741. 2) Circa Meaux, 3) Maastricht; vide supra p, 21, 
ubi auctor perperam de Utrecht cogitavit, 

3* 



36 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

beati Servatii confessoris Christi. Quem accersitum, dorainus 
Pippinus curam illi coenobii istius commisit. Sicque idem 
fratres una cum regiis satellitibus ad istud coenobium Fon- 
tinellense cum exultatione ac laetitia cordis perducunt. 
Facta est vero illi obvia omnis turba monachorum cum 
crucibus ac vexillis, laudes Deo resonans vocesque ad sidera 
dans clarissimas. Quorum alii flebant pre gaudio, alii 
armoniae dulces sonos promebant in excelso. Introducentes 
denique eum in aecclesiam beatissimi principis apostolorum 
Petri, immensam Christi clementiam consona voce collau- 
darunt, qui talem eis praestiterat opem contra crudelissimum 
ps.78, 13. tirannum, ita ut cum psalmista possent dicere: Nos autem 
*p. 296. populus tuus et oves gregis tui * confitebimur tibi in secula, 
Deposito autem praedicto Ragenfrido de regimine et sub- 
stituto eodem Wandone, in summa pace ac tranquillitate 
hoc coenobium extitit. 

Huius Ragenfridi anno tertio regiminis necdum expleto, 

Ex Ann. Karolus legationem beati papae Gregorii bis eodem anno 

Cf!^Ann. suscepit virosque religiosos, Urimonem scilicet Corbiensis 

Mett. 741. monasterii patrem et Sigibertum reclausum basilicae 

Chron. sancti Dionisii martyris, ad limina beatissimi principis 

clSron. apostolorum Petri cum magnis muneribus direxit. Eodem 

Vedast. anno, dum aegrotare se cerneret, filiis suis principatum 

Cont.Pred.suum aequa lance divisit; primogenito suo Karolomanno 

c. 110.1 ^Qstrasiam, Alamanniam Toringiamque subiugavit, filio 

vero iuniori suo Pippino Neustriam, Burgundiam Provin- 

tiamque concessit. Correptus autem febre, in Carisiaca 

villa^, quae est super fluvio Isera, in pace obiit. Eexit 

autem populum Francorum annis 26 et mensibus 6; transiit 

autem 11. Kal. Novembris sepultusque est haut longe a 

Parisiaca civitate in basilica sancti Dionisii martjris. 

Praenominatus autem Ragenfridus pro insolentia morum ac 

pravitatibus suis etiam a clericis Ratumagensibus apud 

Pippinum regem accusatur, anno videlicet 13. postquam 

regimen istius coenobii Fontinellensis amiserat. Quo eiecto 

de episcopatu eiusdem aecclesiae, datum est Remigio, fratri 

eiusdem gloriosi regis Pippini, hoc anno, qui est ab incarna- 

tione domini nostri lesu Christi septingentesimus quinqua- 

gesimus quintus. Cui tamen Ragenfrido causa misericordiae 

aliquae villae de eodem Ratumagensi episcopio attributae 

fuerunt, de quibus una erat Clovialus super alveo Sequana 

constituta, in qua etiam post aliquot tempus eiectionis suae, 

morbo correptus, vitam finivit. Cuius corpus Ratumago 

delatum est sepulturaeque traditum. Tenuit autem nomen 

praesulis eiusdem aecclesiae annis 15, huius vero coenobii 

regimen annis duobus et dimidio. 

1) Vide comparationem, quam instituit Simson in 'Forsch. z. D. Gesch.^ 
XX, p. 396. et 398. 2) Kiersy-sur-Oise. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 37 

13. Gesta Wandonis abbatis. 

Wando presbiter, a patre Baldrico nomine progenitus, 
territorio Tellau ortus, regimen assumpsit coenobii ab anno 
dominicae incamatiouis 742, qui est annus primus princi- 
patus Karolomanni et Pippini, praesidente in sede Romanae 
aecclesiae anno primo Zacharia apostolico*. Igitur idem vir 
religiosus Wando, dum de Traiecto castro, ubi ad exilium 
ductus fuerat, cum permissu ac iussione gloriosi principis 
Pippini reverteretur, pignora reliquiarum beati Servatii con- 
fessoris assumens secum detulit; veniensque ad hunc locum, 
aedificavit basilicam in honore ipsius confessoris Christi 
iuxta aecclesiam beati principis apostolorum Petri ad meri- 
dianam eiusdem aecclesiae plagam. In qua solarium con- 
didit, ita ut per gradus sursum ascenderetur; collocavitque 
ibi altare unum, in quo de reliquiis praedicti confessoris 
Christi posuit. Quo in loco ob meritum eiusdem almifici 
confessoris plurimae a Domino patratae constant fore virtutes. 
Nam, ut e plurimis unum proferam, lampas, quae coram ara 
huius basilicae dependebat, postquam semel exinde in ea 
positum fuit, sponte liquorem olei in usu lucernae, nullo 
quippiam adiciente, per plurimos manavit annos, donec 
quidam latomus, sicut relatione venerabilis cuiusdam senis 
didici, qui tum temporis in hoc degebat monasterio, furtim 
inde abstulit, sicque deinceps ob piaculi huius^facinus ma- 
nare desiit. 

Aliud quoque memorabile miraculum huic operi inserere 
commodum duxi. Quodam denique tempore, id est anno 
dominicae incamationis 754*, qui erat Pippini regis annus 
quintus, aecclesia beati Petri per culpam incuriae igne 
cremata est; haec autem beati Servatii basilica contigua erat 
illi. Cumque furentium flammarum globi alta peterent, aliqui 
ex fratribus ad ipsum virum religiosum Wandonem, qui in 
eadem sanctissimi Servatii basilica residebat, accedunt mone- 
bantque, ut egrederetur, metuentes, quia adherebat ei quae 
incendium paciebatur, ne similiter igne concremaretur. Tunc 
idem vir Domini respondisse fertur: 'Si potuerit, me quidem 
sanctus Servatius ac basilicam istam, quam devoto pectore 
aedificavi, ab his ignibus defendi faciat; sin vero, sponte cum 
ipsa temporale subire non recuso incendium'. In eadem nam- 
que basilica, sicuti dixerat, orationi insistens remansit; 
exustaque sancti Petri aecclesia, haec inlesa permansit ob- 
tentu beati Servatii praesulis. Erat *namque idem Wando*p-287. 
amator aecclesiarum semperque de lege Domini meditationem 
agere volebat. 

a) 756. ed. 

1) A, 741—752. 



38 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

Anno igitur Hildeberti regis secundo ad conversionem 
veniens sub Hiltberto abbate*, ex propria hereditate contulit 
iure possidendi huic coenobio in pago Vimnau super jfluvio 
Vimina, in loco qui vocatur Quattuor-molas, tertiam partem 
de Eora, de Aismedis villa tertiam partem similiter, de 
Buxido nichilhominus tertiam partem, de Pyro similiter, de 
Balliolo in pago Tellau tertiam similiter partem, necnon et 
de illis vineis quae sunt in pago Tellau super fluvio Visrona. 
Huic venerabili patri dedit Ragenfridus intarta fiscum qui 
vocatur Wintlana anno secundo Hilperici regis, qui erat 
dominicae incarnationis 717, indictione 15, sub die quinto 
Kalendarum Octobrium, feria tertia. Plurimae namque res 
aecclesiae nostrae in huius amministratione adcreverunt. 
Dimisit autem in aecclesia beati Petri offertorium argenteum 
cum patena et alia ornamenta diversa, capsam auro de- 
coratam unam. 

Codicum etiam copiam non minimam, quot dinumerare 
oneri esse videtur. Sed aliquos ob memoriam illius inserere 
placuit; id est codicem unum Romana littera^ scriptum, in 
quo continetur expositio brevis trium euangelistarum, id est 
lohannis, Mathei et Lucae. Arnobii episcopi et rethoris. 
Sermo de Adam qui perierat. Rufini ex historia aeccle- 
siastica de Spiridione episcopo; eiusdem de muliere captiva 
ex eadem chronica ab eodem translatum, quae Hiberorum 
gentem ad fidem Christi convertit. Fides Niceni concilii. 
Exhortatio sancti Macharii ad monachos. Item Rufini sermo 
de ieiunio et oratione. Vita et passio sancti Felicis epi- 
scopi Nolanae urbis. Epistola sancti Leonis episcopi Nolensis 
ad Marcellum presbiterum eiusdem aecclesiae. Regula sanc- 
torum patrum Serapionis et Macharii et alterius Macharii 
et Pafnutii. Regula sancti Augustini episcopi. Epistola sancti 
Augustini ad Felicem et Hilarium. Epistola sancti Hieronirai 
de castitate. Item epistola sancti Hieronimi ad Nepotia- 
num. Item epistola sancti Hieronimi ad Euangelium pres- 
biterum de Melchisedech. Item eiusdem ad Rusticum pres- 
biterum. Epistola sancti Clementis papae ad lacobum 
apostolum, fratrem Domini. Item codicem sancti Augustini, 
in quo continetur de poenitentia. Historiam Apollonii regis 
Tiri, codicem unum*. Historiam lordanis episcopi Raven- 
natis aecclesiae de origine Getarum. Item codicem, in quo 
continetur regula sancti Benedicti et sancti Columbani et 

a) inter Tiri et codicem lacuna; eramm esse verbum in opinor. 

1) Abbate Fontanellensi quarto. 2) i. q* litteris uncialibus; vide 
Wattenbachf ^Schriftwesen' ed. 2, p. 370. 451; ^Anleitung z. Paldogr,' 
ed. 2, p. 14. Sickel, Acta J, p. 290 n. 1, vero auctorem nostrum litteras 
quas vocamus capitales indicare putat. 



GESTA ABBATUM F0NTANELLEN61UM. 39 

martirologiura. Item codicem, in quo continentur capitula 
nonaginta novem de euangcliis Mathei et Lucae, exposita ab 
Aurelio Agustino. Item sermo eiusdem de incarnatione 
Domini. Item in eodem iibro diflferentiarum spiritualium et 
carnalium Isidori iunioris Spalensis, quod sunt capitula 
quadraginta duo. Item in eodem difinitio dogmatum 
aecclesiasticorum Gennadii presbiteri Massiliensis. Item in 
eodem expositio fidei catholicae sancti Hieronimi presbiteri. 
Item sancti Athanasii episcopi Alexandrinae urbis de eadem 
re. Item in eodem libri quattuor euangeliorum expositionem 
continentes, editi a Sedulio, viro scolasticissimo , ad Mace- 
donium presbiterum*. Item in eodem capitula tredecim ex 
libro sententiarum Isidori episcopi. Item in ipso omeliae 
tres beati papae Gregorii super Ezechielem prophetam. Item 
in eodem sancti Leonis papae epistola ad Flavianum Con- 
stantinopolitanae urbis episcopum adversus heresim Euti- 
cetis presbiteri. 

Laborabat autem idem egregius pater frequenter poda- 
grico dolore; in infirmitate tamen positus, sicut et semper 
facere consueverat, Dominum attentissime conlaudabat, sciens 
scriptum esse: Flagellat Deus omnem Jilium qvsm recipz^, Hebr. 12, e 
et illud: Quem amat Dominus castigat. Transactis vero 
septem circiter annis post suscepti regiminis curam, lumini- 
bus oculorum prae nimio aetatis senio privatur. Tunc una 
cum consensu ac generali fratrum voluntate eligit pro se 
venerabilem virum nomine Austrulfum, qui erat praepositus 
huius coenobii, regiminis loco subrogandum. Quo facto, 
missa petitione ad Pippinum principem, obsecrat, ut suae 
et fratrum electioni assensum praeberet, suaque ex auctoritate 
idem Austrulfus coenobio huic praeficeretur. Quod ita et 
factum est. Ipse vero venerabilis pater Wando bonis operi- 
bus insistens, in aecclesia beati Petri sedule residens, agonem 
suum triumphatori Christo ieiunando, orando, vigilando 
commendabat. Quantum vero ferventissimus in praeceptis 
Domini adimplendis extiterit, quotque virtutum speciebus 
adornatus fuerit, imbecillitati meae prosequi ponderi fore 
constat. Testantur plurimi qui illum viderunt; ideo non *ne- *p. 288. 
cesse aestimo universa de eo inserere, ne legentibus nausiam 
fecisse videar. Victimam quoque hostiae salutaris, quandiu 
capitis habuit lumina, immolabat cotidie. 

Anno denique Hildeberti regis secundo, ut supra taxa- 
vimus, ad conversionis, gratiam venit fecitque in monachico 
voto annos ferme sexaginta; quibus expletis, decrepitae iam 
aetatis senio confectus, praesentis vitae debitum complens, 

ft) donium prt^m qtuxtuor lineis superiits scripta sunt in spatio lineae vacuo, ubi signo in- 
dicatur ea hue trahenda esse. 



40 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

ad aeternam migravit requiem anno ab incarnatione Domini 
circiter 756, qui erat Pippini regis annus quintus*. Sepul- 
tusque est in aecclesia beati Petri iuxta beatos Christi con- 
fessores, in absida eiusdem basilicae ad meridianam plagam. 
Nam Bertgaudus monachus, qui eum sepulturae tradidit, 
referre erat solitus, quoniam, dum eum posuisset in sarco- 
fago more mortuorum, subito conversum fuisse seque in 
dextro latere coUocavisse, sicuti moris est vivorum in stratu 
agere, viventisque eflfinxisse speciem. Rexit istud coenobium 
primo annis quinque, secundo, id est post reiiitum sui de 
exilio, annis ferme septemi. Transiit autem 15. Kalend. 
Mai. Explicit. 

14. Gesta Austrulfi abbatis. 

Austrulfus, vir venerabilis, a patre Sindulfo matreque 
Wilberta vocabulo ortus, territorio Curtriacensi^, abbas con- 
stituitur, sicut supra adnotatum est, una cum consensu ac 
electione fratrum, annuente ordinationi eorum pio principe 
Pippino. Quod factum esse constat sub anno incarnationis 
domini Christi 747. Hic egregius pater amator huius coe- 
nobii ac fortissimus rector extitit curamque maximam de 
statu regulae ac observatione legis Dei habuit. Denique 
tempore praedicti patris Wandonis praepositurae ordinem 
cum magna gessit moderatione ac cautela, fratribusque suis 
sufficientem alimoniam semper impertiri studuit, verbique 
divini pabulum sedule rainistravit suisque in actibus imi- 
tandus omnibus apparuit; unde factum est, ut pro huius- 
modi meritis sinceraeque conversationis exemplis abbatis 
promeruerit honorem. Quo in culmine constitutus, ita se in 
omnibus exhibuit inreprehensibilem , ut castos eius actus 
omnes imitari vellent; nam quicunque docentem illum au- 
diebat, aliter operantem non redarguebat. 

Sub huius igitur tempore, ut videri potest, magnum 
miraculum conditor mundi omnipotens Deus ac pretiosum 
thesaurum populis illis in pago Coriovallinse^ residentibus 
ostendere dignatus est. Nam comitatum eiusdem pagi 
tenente Rihwino comite, vas quoddam ad instar parvi fari 
in medio maris iuxta locum qui vocatur Portus-Ballii* super 
aquas ferri visum est, sicque paulatim appropinquando in 
ipso emporio constitit. Quod cernentes vicani, more vulgi 
mirari coeperunt, quidnam hoc fore velit. Deinde ad 

*) Edd, ex altero codice add. : Widonis laici vero abbatis annus prinaus. 

1) Inter annos 742. et 747. non septem, sed quinque anni intcrfuerunt. 

2) Courtrai. 3) Cornu illud Galliae^ in quo Cherbourg situm est, com- 
plecti videtur; cf. ea quae disserit Le Privost in ^Annuaire hist. p, Van- 
nde 1838.' p. 256. 4) Porthaily insulae Jersey oppositus, VALES. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 41 

comitem accedunt, rem uovam panduut; sicque una cum 
comite religiosos quosque viros ac sacerdotii dignitate ful- 
gentes ad hoc inauditum spectaculum invitant. Qui propius 
accedentes, cum grandi pavore, fide tamen maiori, inspiciunt 
in latere eiusdem turriculao hostiolum sera firmatum. Quod 
reseratum introspicientes, reppererunt codicem pulcherrimum 
quattuor euangelia continentem, Romana littera^ optime 
scriptum. membranis mundissimis honestaque forraa con- 
fectum, iuxta quem inveniunt et capsam; quam aperientes, 
reppererunt partem ex pretiosissima maxilla beati Georgii 
martyris cum aliis plurimis pigneribus diversorum sanctorum, 
insuper salutiferi ligni domihicae crucis. Quod in eadem 
capsa litteris singillatim dcclaratum erat. Deinde, indicto 
ieiunio, quid agendum sit, deliberant Expleto namque ipso 
ieiunio, plaustrum praeparant, cui praedictum farum impo- 
nerent, ut quo Domini decrevisset voluntas perferretur. Dua- 
bus quoque vaccis eidem plaustro applicitis, summi Arbitri 
praestolabantur nutum. Nec mora, ^aedem vaccae concito 
gradu cum ipso plaustro, populis expectantibus atque prose- 
quentibus, sine ductore ac uUius bubulci administratione 
ad eum locum qui usque nunc Brutius^ vocatur pervenerunt. 
Erat autem possessio cuiusdam illustris viri. Ibi nam- 
que ut aecclesia construeretur in honore beati Georgii mar- 
tyris, omnibus placuit; comes tamen praedictus primus in 
hoc negotio erat, qui una cum populis sibi subditis condidit in 
eodem loco basilicam in honore beati Georgii martyris. Duae- 
que aliae aecclesiae, id est una in bonore sanctissimae *matris *p-2Sd. 
perpetuaeque virginis Mariae, altera iu sanctae Crucis est 
fabricata veneratione; ubi, praestante divina clementia, ob- 
tentu sanctorum, quorum pignera sacratissima cum particula 
pretiosi capitis sancti martyris Christi Georgii servantur, 
tanta fiunt usque ad praesens miracula, ut, nisi a fidelibus 
qui noverunt Dominum plurimas in sanctis suis operari 
virtutes, fidem excedant. Est autem idem vicus in ardui 
montis planiciae^ situs, cui ab australi plaga fiuvius adiacet 
qui vocatur Undua, distans ab eo loco milia plus minus 
duo. Turriculae autem illius formam, in qua haeedem* reli- 
quiae conditae erant, quia vidi, etiam descripsi. Est autem 
formae quadratae, ex quattuor videlicet angulis ab imo 
assurgens, et ita opus omne paulatim minuendo in latitudine 
in summo angustum redditur, ut piramidam reddat in alti- 
tudine uniusque mali parvi conclusione solidetur. Habet 
quoque in medio sui solariolum, in quo codex ille euangelicus 
cum capsa illa servabatur, cui desuper aptum est laquear. 

m) aic c. 

1) Cf. supra p. 38, n. 2. 2) Brix. 



42 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

Eminet in altitudine pedum circiter octo, in latitudine plus 
minusve trium. De qua vero parte aut loco aut qualiter in 
ipsum pagum pervenerit, ab universis incolis eiusdem loci 
usque ad praesens incertum habetur. 

Invenitur autem in Gestis beati Zachariae papae, qui 
nonagesimus tertius a beato Petro apostolo Romanam rexit 
aecclesiam, ita per ordinem scriptum^: Huitts temporibus 
magnum thesaurum dominvs Deus noster in hac Romana urhe 
per eundem almijicum pontificem propalare dignatus est, In 
venerabili itaque patriarchio sacratissimum beati Georgii mar- 
tyris isdem sanctissimvs papa in capsa reconditum repperit 
caput, In qua et petatlum^ pariter invenit litteris exaratum 
Grecis, ipsum esse significantibus. Qui sanctissimua papa 
omnino satisfactus, ilico aggregato huius Romanae urbis 
populo, cum himnis et canticis spiritalibus in venerabile dia- 
conium eius nomine, situm in hac Romana civitate, regione 
secunda ad Velum-aureum^^ illuc^ deduci fecit, Ubi inmensa 
miracula et benejicia omnipotens Deus ad laudem nominis sui 
per eundem sacratissimum martyrem operari dignaiur, Unde 
remur, aliquos venerabiles viros aut de Brittannia, id est 
gente Anglorum, qui maxime familiariores apostolicae sedi 
semper existunt, aut de Germania vel de quacunque pro- 
vintia, ad quam intrandam mare transeundum est, tunc 
temporis in Romana aflfuisse urbe, praefatasque reliquias ab 
ipso pontifice acceptas, dum domum redire vellent, in mari 
correptos naufragio aut qualicunque discrimine, sicque ipsa 
pignera amisisse, nutuque Dei in idem territorium advecta 
fore, ubi usque nunc a fidelibus populis summa excoluntur 
veneratione. Consequenti quoque tempore quidam pater- 
familias nomine Bernehardus, quia eius possessio erat, in 
qua ipsa basilica praedicti martyris sita videtur, huic coe- 
nobio eam contradidit, sicque in ditionem huius loci per- 
venit. Haec de advectione reliquiarum beati Georgii mar- 
tiris, prout auditu didici vel in scriptis eiusdem pontificis 
inveni aut etiam ipse vidi, quia tempora convenientia inveni, 
memoriae mandare ciiravi. Nam eodem quo advectae sunt 
tempore et Zacharias apostolicus et Pippinus princeps et 
Rihwinus comes extiterat, ideo nuUa de hoc est dubitatio. 
Nam et codicem illum euangelicum, ut scriptura idem in- 
sinuat, in Romulea urbe scriptum constat. 

Huic egregio patri Austrulfo edidit gloriosus rex 
Pippinus^ privilegium sacrae suae auctoritatis, in quo prae- 

a) manus postertor correxit pitatlum. b) manus aliena correxit illud (sc. caput). 

1) Liber pontific. Viia Zachariae, ap. Migne C XXV III, p. 1059. 2) San 
Giorgio in Velabro. 3) Hunc non satis accurate iam regem nominari, 
annotat Hahn, *Jahrb.' p, 119, n. 3. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSJUM. 43 

cepit, ut nuUus iudex neque exactor rei publicae gentis 
Francorum ad causas audiendas ac freda exigenda nec fide- 
iussores accipiendos nec ad ullam exacturam gerendam 
potestatem huius coenobii ingredi audeat, sed sub perhenni 
sua defensione ac protectione secura in aeternum* ab omni 
quaerimonia valeret permanere*. Quod privilegium in 
scriniis huius nostri coenobii pro munere sacro adhuc con- 
servatur. Aeditum est anno dominicae incarnationis 750 ^ 
die 8. Iduum luniarum, Vermeria^ palatio regio. Quo'> anno ^ ^^- 
idem gloriosiis Pippinus ex consultu beati Zachariae papae cf^lnn. 
urbis Romae a Bonifacio archiepiscopo unctus. rex con- Mett. 750. 
stituitur Francorum, ablato principis nomine. Unde rumor yj^^^ 
potentiae eius et timor virtutis in universas transiit terras. et Ann. 
Et Hildericus rex, Meroingorum ex genere ortus, depositus Lauriss. 
tonsusque ac in monasterio Sancti Audomari quod dicitur '*^- '^- 
Sidiu trusus est. Cuius filius nomine Teodericus in hoc^ 
monasterio anno sequenti clericus efFectus collocatus est. 

*Hic namque venerabilis pater post suscepti regiminis *p. 290. 
annum sextum, accensus igne divini amoris, partibus Ro- 
muleae urbis ad limina beatorum apostolorum Petri et Pauli 
iter disposuit. Convocatisque fratribus, devotionem quam 
animo conceperat liquido promit. Tunc omnes unius vocis 
clamore haec contradicunt, dicentes se nunquam eum deser- 
turos. Et contra ille causa suae salutis et illorum, corpore 
humi prostratus, profecturum se velle proclamabat. Quid 
multa? Videns universa caterva fratrum, flebilibus eius pre- 
cibus se obviare non posse, conticuit piique patris petitioni- 
bus cessit. Demum benedictione percepta, omnibus fratribus 
pacis osculum dedit, sicque suum iter direxit, deducentibus 
eum plurimis lacrimarum imbre perfusis. Perveniens autem 
Romanae urbis ad arces tempore Stephani papae, vota sua 
omnipotenti Deo ac beatis eius apostolis reddidit, ac sic a 
moenibus eiusdem urbis iter convertens, patriam locumque 
suae nativitatis repetere satagebat. Perveniens autem ad 
monasterium Sancti Mauritii martiris et sotiorum eius in 
Agaunum^, ibidem a febre, quam diu protraxerat, ingravatus, 
consortiis humanis subtractus, obiit in Christo 18. Kal. 
Octobrium, ibique digno in loco honorabiliter sepulturae 
traditus est. Haec de eo narrare erat solitus bonae recor- 
dationis Harduinus, cellae sancti Saturnini martiris pres- 

a) aeternam post corr. aeternum c. 

1) Utruni his verbis immunitas cufn speciali defensione an inimunita^ 
simplex intellegatur , fusius disserit Sickel, Acta Karol. II, p. 367. 

2) Itectius a. 751. vel 752; cf Oelsner, 'Pippin' p, 24; Sickel, Acta 
Karol. II, p. 368; MUhlbacher nr. 67. 3) Verberie. 4) Nota, anno 
demum 751, Nov. Pippinum constitutum regem Francorum esse. 5) i. e. 
FontaneUensi. 6) St. Maurice in Vallisiorum pago. 



44 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

biter, qui sub eius tempore hoc in coenobio clericatus 
suscepit habitum. Tenuit autem huius coenobii regimen 
annis ferme sex. 



15. Gesta Widonis abbatis. 

Wido laicus ex pago Oximense, patre Irmino nomine, 
matre Witbolda, camerarius Teutsindi quondam abbatis, 
eiusque sub cura educatus est. Hic matriculami beati 
Martini Turonensis in beneficii iure, Teutsindo haec eadem 
largiente, aliquandiu post obitum illius tenuit. Defuncto 
vero Austrulfo patre monasterii Fontanellensis, statim iste 
ad palatium ire deliberavit, plurima donaria auri argentique 
secura deferens, quae Pippino regi ac suis satellitibus coUata, 
ut obtaverat, abbas constituitur, anno secundo postquam 
idem Pippinus regale adeptus fuerat fastigium, qui est annus 
Ann.Petav. dominicae incarnationis 753*, indictione 6. Hoc anno papa 
Stephanus venit ab urbe Koma in Frantiam*'', et Carlomannus, frater 
Pippini, post illum, et filii praedicti Karolomanni attonsi sunt, et frater 
Pippinib occisus est. Sub huius tempore, id est anno quarto 

regiminis sui et Pippini regis quinto, beati Petri aecclesia 
igne succensa est; quam ipse cum adiutorio regali in maiori 
eligantia reparavit sublimiorique fabrica decoravit. 

Sub huius etiam temporibus plurimae res aecclesiae 
perierunt, quas ipse regiis hominibus ad possidendum con- 
tradidit, miserabile sibi faciens memoriale, quae usque hodie 
de eiusdem coenobii ditionibus permanent ablatae. Pro qua 
etiam occasione status regulae periclitari coepit, ob inopiam 
videlicet compescendarum indigentiarum, quas beatus pater® 
Benedictus in eadem lege monachis porrigendas praecepit. 
Hic etiam aecclesiae ditionibus dimisit capsam euangeliorum 
paratam, quam ipse fabricari iusserat cum auro et argento 
ac gemmis, unam, calicem argenteum deauratum unum, 
urceos Alexandrinos cum aquamanilibus duos, cornu fabri- 
catum unum, pulvillos sericos sub euangelium^ ponendos 
tres, turibula argentea duo, hanappos^ argenteos deauratos 
duos, dalmaticam unam, casulas sericas quinque, tabulas 
fabricatas ante altaria octo, pallia tria, pallas corporalium* 
quinque, antiphonarium Turonensis ® unum, libellum de mira- 
culis sancti Andreae apostoli unum. Erat quippe fere 
gnarus litterarum; qui depositus est Petreoponte villa 

a) DCCLIIII, radendo corr. DCCL^III. b) Grippo add. edd. c) alio atramento aupra- 
acriptum c. d) euangt c. e) adde: ccclesiae. 

1) Domus alendis pauperibus. 2) Vide Jaff^-Ewald^ Reg. pont. Bom. 
p. 272. 273. 3) Vas, patena, Gervnanice napf. 4) Palla qua sacri- 
ficium contegitur in altari. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 45 

publica sub anno Domini 787 indictione 10, octavo Kalend. 
Octobris*, qui est annus vigesimus gloriosissimi Karoli regis 
Francorum et quintus decimus Adriani apostolici. Sepultus 
autem in aecclesia beati apostoli Petri subtus arcum introitus 
absidae est. Rexit autem hoc coenobium annis** triginta 
quinque et menses octo, dies tredecimi. 

Haec vero est summa de rebus eiusdem coenobii, quae 
praecepto invictissimi Karoli regis adnumerata est a Landrico 
abbate Gerametico ac Richardo comite anno vigesimo regni 
sui, qui est obitus praedicti patris. Primitus etenim de his 
quae ad usus proprios fratrumque stipendia pertinere viden- 
tur sunt mansi integri reperti *numero 1326, medii 238, v. asi- 
manoperarii 18, qui fiunt simul 1569^; absi^ 158, molen- 
dina 39. In beneficiis vero relaxati sunt mansi integri 
numero 2120, medii 40, manoperarii 235, qui simul iuncti 
fiunt 2395, absi 156; habent ipsi molendina 24. Summa 
namque universitatis praesentium rerum inter integros medios 
atque manoperarios reperti sunt mansi 4264, exceptis his 
villis quas Wido laicus aut regiis hominibus contradidit aut 
etiam sub usufructuario aliis concessit; quod omnimodis 
facere non debuerat. Duos etiam annos accepit regimen 
coenobii Wido laicus, antequam Remigius cathedram epi- 
scopalem Ratumagensis urbis subiret. Eratque ipse praesul 
atque praefatus pater amicitiae iure coniuncti. Huius deniqne 
amministratione coenobii dum gloriosissimus Pippinus rex 
ad sepulchrum almifici patris nostri Wandregisili accessisset 
orationis gratia, illam inanem postulationem fratres nostri 
eidem suggesserunt, quae omnibus est notissima. Quamquam 
ipse praedium quoddam eis largiri dispositum haberet. 

16. Gesta Gervoldi abbatis. 

Gervoldus, ex patre Walchario, matre vero nomine 
Walda, rexit istud coenobium annis fere 18. Hic ex nobilibus 
parentibus ortus, dein clericus effectus atque ad palatium 
perductus, Bertradae reginae* capellanus efficitur. Cuius 
obtentu Ebroicinae civitatis sedes, defuncto eiusdem urbis 
praesule, a domno rege Karolo ei attributa est. Sed et 
rebus humanis exempto praefato Widone laico, idem Gervoldus 
suggestione sua a domno ac invictissimo rege Karolo prae- 
fatum coenobium, episcopatu deserto, impetravit, anno videlicet 

a) haec tria verba manUj ut videtur, acriptoris codieis in marg. suppl.; decimo octavo K, O. edd. 

b) sic c, 

1) Notay auctorem nostrum male computasse, ab anno enim 753. ad 
annum 1%1, transierunt anni 34. 2) Immo 1584. 3) Vide Guirard, 
'Folyptique d^Irminon' p. 589; Waitz, 'AUdeutsche Hufe' in ^Abhandl 
d. Ges. d. W. z. Gott.' VI, p. 220. 4) Uxor Pippini^mater KaroUMagni. 



46 GTESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

iam tertio postquam Bertrada matrona obierat*. Sepefato 
namque Widoni laico erat nepos, id est sororis suae filius, 
nomine Witboldus, gloriosissimi regis Karoli tum temporis 
capellanus, cui praefatum monasterium post avunculi sui 
recessum ad regendum promissum fuerat; sed dum is ad 
Constantinum 2 imperatorem Grecorum ac Hyrenem a domno 
rege Karolo cum alio legatario nomine lohanne causa 
legationis directus fuisset ac per annum et sex mensium 
spacia in redeundo moram faceret, praedicto Gervoldo sepe- 
fatum coenobium coUatum est. Causa autem legationis erat 
super Ruatrude, filia Magni Karoli, quam isdem imperator 
Constantinus ad coniugium petebat^; sed illo hac legatione 
pro qua directus fuerat strenuissime functo ac reverso, 
monasterium Sancti Sergii, quod in territorio Andegave urbis 
situm est, a domno ac invictissimo rege eidem noscitur 
adtributum; quod postea per plurimos feliciter rexit annos. 
Gervoldus vero, ut praefati sumus, huius Fontinellensis coe- 
nobii constituitur rector anno dominicae incarnationis 787, 
qui erat annus vigesimus primns Karoli regis*. 
Ann. Petav. Eodem anno invictissimus rex Karolus, conventu celebrato in Ingil- 

'^'' haim^, partibus Baioariae properare cum immenso exercitu 
ibid. 788. disponit. Ipsoque tempore sine bello ac uUa exercitus sui molestia 
tradidit fortis praeliator Deus regnum Baioariae in manus excellentissimi 
regis Karoli, et Tassilo dux gentis eiusdem tonsus est atque in Gemmetico 
trusus coenobio. 

Hic nempe Gervoldus super regni negotia procurator 

constituitur per multos annos, per diversos portus ac civitates 
exigens tributa atque vectigalia, maxime in Quentawich^. 
Unde Offae regi Anglorum sive Merciorum potentissimo in 
amicitiis valde cognoscitur adiunctus. Extant'^ adhuc epistolae 
ab eo ad illura, id est Gervoldum, directae, quibus se amicum 
ac familiarem illius carissimum fore pronuntiat. Nam multis 
vicibus ipse per se iussione invictissimi regis Caroli ad 
praefatum regem Offam legationibus functus est. Novissime 
vero propter filiam eiusdem regis, quam in coniugium ex- 
postulabat Carolus iunior; sed illo hoc non acquiescente, 
nisi Berta, filia Magni Karoli, eius filio nuptui traderetur, 
aliquantulum potentissimus rex commotus^, praecepit, ut nemo 
de Brittania insula ac gente Anglorum mercimonii causa 

1) Obiit 4. Idus lul a. 783. 2) Fi, Porphyrogenitum. 3) Be 

hac legaHone cf. Ahely ^Karl d, Gr.^ J, p. 470 sq^. 4) Utrum o. 787. 
an 788. Gervoldus monasterii regimen susceperit, diiudicari nequit, 
annorum notationibus inter se pugnantibus. Vide Abel l. l. J, p. 472, n. 2. 

5) Conventus a. 1^1. Wormatiae, Ingelheimensis a. 788. habitus est, 

6) Wicquinghem, infra St.-Josse-sur-mer ad ostium fluminis la Canche. 

7) Hic noster Einhardum in Vita Karoli cap. 16. imitatus est. 8) Alias 
dissensionis causas a viris doctis indicatas reprobat Simson, *Karl d, 
Gr: II, p. 8. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 47 

litus oceani maris attiDgeret in Gallia'. Sed ne hoc fieret, 
ammonitione ac supplicatione venerandi praedicti patris Ger- 
Yoldi inhibituro est. 

*Hic nempe de rebus aecclesiae nostrae iniuste ablatis * i>. 292. 
aut etiam spontanea patrum coenobii voluntate regiis homi- 
nibus contraditis, suggestionem suam Magno imperatori Karolo 
patefecit eiusque ex sacra auctoritate privilegium accepit^, 
ut, quicquid iniuste ablatum erat, in iure ac potestate eiusdem 
aecclesiae reciperet Hic dedit in aecclesia beati Petri cruci- 
culam auream unam, inaures sex, fibulam unam, anulum 
aureum unum, bismonem^ unum, cruciculam cum auro et 
argento unam, calices argenteos tres cum patenis eorum, 
oiBfertoria duo cum patenis eorum, turibulum argenteum 
unum, buticulam argenteam unam, fialas argenteas duas, 
coclearia argentea duo, situlam* de auricalco unam, planetas 
casulas quatuordecim , dalmaticas maiores duas, minorem 
unam*, paliia diversa duodecim, sagiam^ unam, fanones^ 
duos, albas viginti octo, amictus viginti, lintea quadraginta, 
villosa duodecim. De libris vero: Pentateucum Moysi codicem 
unum, minorum prophetarum codicem unum, expositio sancti 
Augustini in euangelio lohannis codices duos, librum Enkiri- 
dion sancti Augustini codicem unum, omeliare diversorum 
auctorum volumen unum. De aedificiis vero: basilicam 
sancti apostoli Petri plumbo cooperuit, similiter sancti 
Michaelis archangeli; caminatam fratrum a fundamentis 
aedificavit; domum etiam infirmantium fratrum emendare 
studuit. Coquinam fratrum iam pene dirutam in maiori 
eligantia reparavit; sacrarium aecclesiae a fundamentis aedi- 
ficavit. Scolam in eodem coenobio esse instituit, quoniam 
pene omnes ignaros invenit litterarum, ac de diversis locis 
plurimum Christi gregem aggregavit optimisque cantilenae 
sonis, quantum temporis ordo sinebat, edocuit. Erat enim 
praefatus Gervoldus, quamquam aliarum litterarum non 
nimium gnarus, cantilenae tamen artis peritus vocisque ex- 
cellentia ac suavitate non egenus. 

Sub huius tempore bonae recordationis presbiter egregius 
nomine Harduinus florebat, qui in cella clari martyris 
Saturnini, quam beatus Wandregisilus aedificaverat, ob gra- 

a) unnm e. 

1) Cf. Alcuini epistolam 14. ad Colcum preshyterumy ap. Jaffe, Bihl. F/, 
p. 167, ex qua laudare liceat haec verba: Aliquid enim dissensionis, 
diabolico fomento inflammante, nuper inter regem Karolum et regem Offan 
exortum est, ita ut utrimque navigatio interdicta negotiantibus cessat. 

2) Inter annos 801. et 806; cf. Sickel, Acta Karol. II, p. 367. 368. 

3) Res incognita; fortasse bacinum. 4) Vas et mensma liquidorum, 
5) Panni genus asperum. 6) Indumentum sacerdotis missas celebraturi 
in manibus. 



48 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

tiam vitae conteinplativae remotior degens, quae sita in 
latere montis plagae aquilonalis praefatum coenobium spectat, 
plurimos arithmeticae artis disciplina alumnos imbuit ac 
arte scriptoria erudivit; erat enim in hac arte non mediocriter 
doctus. Unde plurima aecclesiae nostrae proprio sudore 
conscripta reliquid volumina, id est volumen quatuor euan- 
geliorum Romana littera* scriptum, epistolarum Pauli apostoli 
volumen unum, sacramentoria volumina tria, lectionarium 
volumen unum, item lectiones euangelii volumen unum, ome- 
liarum quadraginta Gregorii papae volumen unum, librum 
de aritmetica cum epistolis de ratione paschali volumen 
unum, librum sancti Augustini de civitate Dei ab undecimo 
usque ad decimum octavum volumen unum, librum Bedae 
de naturis rerum ac temporibus volumen unum, psalterium 
cum canticis ac himnis Ambrosianis ac terminis paschalibus 
volumen unum, librum vitarum sancti Wandregisili, Ansberti 
ac Wulfranni confessorum Christi volumen unum, quaestio- 
num sancti Ansberti ad Siwinum reclausum volumen unum, 
antiphonarium Romanae aecclesiae volumen unum. Dedit 
etiam calicem argenteum cum patena, turibulum argenteum 
unum in ministerio aecclesiae, quae ipse ad sacrificium Deo 
offerendum secum habuit, quandiu remotiorem vitam duxit. 
Hic etiam religiosus vir Romam, praesidente in sede eiusdem 
aecclesiae Adriano apostolico, ad limina apostolorum ora.tionis 
ac visitationis gratia locorum etiam sanctorum profectus est 
prospereque Domino comitantereversus. Qui depositus est senex 
et plenus dierum sub anno imperii Magni imperatoris Karoli un- 
decimo, regni autem eius, quod per quadraginta septem annos 
tenuit, quadragesimo quarto, qui erat dominicae incarnationis 
octingentesimus undecimus, indictione quarta, tenente regirainis 
locum in Fontinella monasterio anno quinto Trasaro abbate. 
Hic Gervoldus abba in aegritudine positus, de qua et 
vitam finivit, contulit huic coenobio res proprietatis suae, 
quas adquisierat in pago Ebroicino, hoc est illam aecclesiam 
sancti Paterni cum omnibus adiacentiis suis super fluvio 
Ittone, similiter in Villarcello et Maigoldi-valle atque in curte 
Anelauna et in Framsarias et in Rumbaude-curte. Aedita 
est haec largitio Petreoponte villa huius nostri coenobii 7. 
Idus lunii*. Et post septem dies idem Gervoldus vitae 
*i>. 293. terminum dedit 18. Kalend. lulii, *anno incarnationis domini 
Christi 806, indictione 7, qui erat annus regni Magni Karoli 
38, imperii vero sextus. Rexit istud coenobium annis decem 
et octo, menses quinque, dies tredecim^, 

a) sic correxit Pertz; lanuarii, sed lUterae anuar in rasura scriptae sunt c. 

1) Cf. supra p, 38, w. 2. 2) Post Gervoldum Trasarus et Mnhardus 
regimen coenohii tenuei'unt, de quibus pauca infra p. 50. narrantur. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 49 

17. Gesta Ansigisi abbatis. 

Ansigisus*, vir gloriosus ac tranquillus omnique 
scientia, divinae scilicet atque humanae philosophiae, suffi- 
cienter instructus, a patre Anastasio nomine raatreque vocabulo 
Himilrada procreatus, divina ordinante dispensatione extitit^ 
regendi locum istum ab anno dominicae incarnationis 822% 
qui erat annus Hludovici gloriosissimi augusti decimus, 
porro Paschalis^ apostolici circiter septimus, sub die quarto 
Nonarum Aprilium, indictione 1. De cuius clara origine, 
vita, conversatione, moribus et actibus placet praesenti operi 
ea tantum inserere, quae lectoris animum non offendant. 
Nam secundum saeculi huius dignitatem ex nobili Francorum 
prosapia claram duxit originem, quam nobiliorem operum 
splendidorum reddidit exemplis. Duae vero clarissimae 
virtutes maxime in eo refulgebant, quarum prima illi fuit 
bene vivere, secunda recte docere. Denique, tenente locum 
regiminis huius coenobii Geroaldo abbate, propinquo suo, 
hoc accessit monasterium tonsuramque capitis ab eo sus- 
cepit. Deinde non multo post ad palatium eum perducens, 
in manus gloriosissimi regis Karoli commendare studuit. 
Defuncto vero Geroaldo, Trasarius hoc adeptus est coeno- 
bium, ac non post multum temporis praefatus domnus 
Ansigisus Flaviacum coenobium, quo** sanctus Germarus 
corpore requiescit, quod est situm in pago Belloacensi, a 
domno rege Karolo in precarium accepit, anno videlicet 
incarnationis domini Christi 807, qui erat annus Magni 
Karoli ex quo rex Francorum constitutus est 38, ex quo 
vero imperator et augustus appellatus est annus 7. Quod 
fere aedij&ciis destitutum ac in aegestate redactum® invenit; 
sed intra pauci temporis spatium nobili sua industria recu- 
perare studuit. Omnia namque aedificia et publica et 
privata ipse ibidem, eliminatis atque proiectis his quae 
vetustate consumpta fuerant, a fundamentis construi atque 
in maiori eligantia restaurari fecit, veluti cunctis illo ad- 
venientibus palam est. Nam in praeceptis rei rusticae saga- 
cissimus erat; unde factum est, ut diversarum frugum maxima 
illi copia nunquam deesset, quam semper larga manu cunctis 
indigentibus erogare noverat. Erat nanque elemosinarius 
valde pauperum refectorque profluus, ditator ac defensor 
aecclesiarum, clericorum nutritor, monachorum verissimus 
pater, peregrinorum laetissimus susceptor, viduarum ac 
pupillorum maximus adiutor. Denique ante Flaviacense 

a) 823. edd. b) quod s. G. fundavit ac corp. edd. c) atque relictnm add. edd. 

1) Idem, cui Capitularium coUecUonem debenms. 2) Cf. supra c. 12, 
p. 34, n. 5. 3) J, a. 817-824. 



50 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

coenobium duo alia ad regendum ab invictissimo Carolo ei 
commissa fuerant coenobia, unum quod est situm prope 
muros urbis Remensis in honore sancti Sixti primi eiusdem 
urbis praesulis constructum et est de ditione eiusdem civi- 
tatis, alterum in territorio Catalaunici castri, quo sanctus 
episcopus Mimmius* corpore quiescit humatus. Quibus 
desertis, Flaviacensis rector constituitur anno supra scripto. 
Praeterea, dum praedictum Flaviacum iure precarii ac beneficii 
teneret, etiam exactor operum regalium in Aquisgrani 
palatio regio sub Einhardo abbate, viro undecunque doc- 
tissimo, a domno rege constitutus est^. Quod nobilissime 
administravit, atque in cunctis operibus suis prudenter se 
agebat. Plurimis vero eiusdem regis iussu legationibus 
strenuissime functus est. 

Interea defuncto Magno Karolo imperatore augusto 
divae memoriae, Hludovicus, eius filius, in imperium elevatur. 
A quo idem domnus Ansigisus magnifice honorari meruit. 
Anno denique imperii sui 4. Luxovium^, famosum Galliis 

^^°w7^^ coenobium, ad regendum beneficii iure eidem contulit. Quo 
anno Stephanus papa tertio mense postquam Komam remeaverat reversus 
de Francis, 8. Kal. Febr. vitae decessit; in cuius sede Paschalis successor 
efficitur. Luna eclipsin passa est Nonarum Februariarum die, hora noctis 
secunda. Abdiraman rex Sarracenorum legatos pro pace Compendium^ 
ad imperatorem misit. Qui Compendio auditi et Aquisgrani iterum 
perrexerunt, tresque menses detenti, regi suo remissi sunt. Hoc etiam 
*j>. 294. anno Bemardus rex Italiae in deditionem * apud Cavillonem^ imperatori 
se tradidit. Sed his omissis, ad coepta revertamur. 

Anno igitur imperii domni Hludovici augusti tertio 
Trasarus rector huius coenobii cum licentia eiusdem impera- 
toris locum suae nativitatis repedavit, ac Beneventi Cam- 
paniam regrediens, a Sigone duce, quem ex lavacro sanctae 
regenerationis susceperat, honorifice susceptus est. Post 
quem Einhardus hoc coenobium per septem ferme tenuit 
annos. Quod demum ultro derelictum, divina, ut credi fas 
est, iussione ac gloriosissimi imperatoris Hludovici largitione 
domnus Ansegisus ad gubernandum suscepit anno supra iam 
taxato. Quod tam soUerti studio summaque industria 
nobilitavit, ut novus Wandregisilus credi posset aut etiam 
magnus praesul Ansbertus redivivam ad lucem regressus fore 
putaretur. Verum sicut illi in exordio sui aedificiis^ nobili- 
tarunt, clerum auxerunt, disciplinis aecclesiasticis imbuerunt, 
ita iste diruta emendare studuit ac vetustate consumpta in 
maiori eligantia reparavit, clerum nobilissime auxit ac 

a) Memmius edd. b) coenobium »upplendum etse videtur. 

1) De hoc loco cf. Wattenbach, ^Deutschl. GQ.' ed, 5. 2, p. 172, n. 1. 

2) Luxeuil. 3) Compiegne. 4) ChaXon-swr-Saone. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 51 

xegulari ordine secundum egregii patris Benedicti normam 
xit vitam degerent, multipliciter decertavit. Nam ex desidia 
jriorum patrum, qui gregis sibi commissi curam minus 
devote gesserunt, status almae regulae praedicti patris Bene- 
dicti iam quasi casurus videbatur, licet illi qui Domino 
militabant canonico ordine inreprehensibiliter conversarentur. 
Contigerat enim ob incuriam, ut iam dixi, praelatorum, qui 
ea quae regulae auctoritas sacrae dare mandabat parvipen- 
dendo impeiiire distulerant, sed praedictus reverentissimus 
pater Ansegisus hoc modis omnibus sategit, ut in pristinum 
statum et legem recuperaret, iuxta quod voluntatem domni 
imperatoris super hoc noverat, et quae regulae auctoritas 
dare mandabat largiri modis omnibus non neglegeret. Deni- 
que ex Luxovio coenobio, qui* in Galliarum terris in reli- 
gione ac regulari disciplina non inferius usque ad praesens 
videtur, monachos Deum timentes virosque religiosos secum 
adduxit, qui et legem istinc monachorum docerent et 
exempla salubria ostenderent, licet olim a viro iusto Bene- 
dicto abbate Fossatensis^^ coenobii eruditi in hac philosofia 
fore viderentur. Qui plurimis diebus in hoc monasterio 
conversantes , nonnulla exempla doctrinae ac bonitatis suae 
istic reliquerunt. Nam, ut vere fateor, non inferius Franciae 
seu Galliae monasteriis istud in omni religione comparabatur 
coenobium. Nec mirum, si tempore ducis optimi milites 
Christi per viam regiam incederent, licet nunc Christi caritas 
non sit refrigerata, cum utique signifer sanctissimae dis- 
ciplinae idem existeret, qui omnibus imitandus apparebat. 
Quicunque enim illum audiebat praecipientem, non redarguebat 
aliter operantem. Testimonium veritati, non amicitiae, redde- 
bat. Sermones eius utiles magis quam faceti esse noverant; 
a verbis quoque turpibus per omnia abstinebat, sciens, quia 
licentia eorum impudentiam nutrit. Quattuor quoque vir- 
tutes, quas omnis homo praecipue tenere debet, in eo refulge- 
bant, prudentia videlicet, fortitudo, temperantia atque 
iustitia. Sermo nempe eius numquam inanis extitit, immo 
subditis sibi aliisque aut suasit bona agere aut monuit 
recta docere aut consolatus est dolentes aut praecepit fidem 
Deo aeterno et immortali regique terreno inviolatam servare; 
quae etiam in suis actibus primus adimplere curavit. Quae- 
cunque vero ex rebus transitoriis possedit, nil magni aesti- 
mavit, sed potius caducum esse credidit; ideo gazas suas 
monasteriis ac egenis distribuere satagebat, thesaurizans sibi 
thesauros in caelo , quo fur non appropiaret neque tinea cf. luc. 
devoraret. Vitiorum per omnia fugax extitit; aliorum vero 

a) aic c. b) Fossaceusis c. 

1) S, Maiiri, SL Maur-lea-Fosses. 

4» 



52 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

neque acerbus reprehensor neque curiosus scrutator. Cunctis 
denique benignus, in adversis firmus, in prosperis cautus et 
humilis. lustitiae postremo virtutem quam magnifice tenuerit, 
testantur legationes, quibus iussu augustorum frequenter 
functus est, maxime ea quae tempore domni Hludovici 
magni imperatoris iussu eiusdem partibus marcae Hispanicae 
celebrata est adversus Gautselinum custodem limitis illius. 
Erat enim in sermone verissimus*, in bonis operibus promp- 
tus, in iudicio iustus, in consilio providus, in bonitate con- 
spicuus, in caritate praeclarus, fide catbolicus, elemosinis 
dives, vigil ingenio, promptus eloquio, flagrans studio. Utile 
nempe vas in domo Domini Deo sedule serviens, errantes 
corrigens, correctos fovens, obstinatos spernens, humiles 
semper diligens, regi terreno subiectus, Christo dominatori 
omnium devotus. Quantum vero in aecclesiasticis curis 
*i?. 295. intentus fuerit, testantur munera in coenobiis *eius curae 
subditis ab ipso coUata. In Luxoviensi namque coenobio 
haec dona obtulit: crucem auream mirifice factam, gemmis 
pretiosissimis decoratam, habentem bacuium argento cooper- 
tum, quem secum solitus erat in itinere baiulare; oflfertorium 
aureum cum patena suaaurea opere mirabili; calices argenteos 
tres deauratos anaglifico opere patratos; hanappum argenteum 
opere optimo factum, habentem limaces aureos quatuor in 
fundo exterius sibi adnixos*; aquamanile et urceum argenteum 
mirabili opere. Altare illud in honore perpetuae virginis 
Mariae decoravit lignea tabula, quam imaginibus argenteis 
diversis cooperuit. De vestimentis vero: dirodimum op- 
timum unum, planetas casulas quinque, cindados^ duodecim 
coloris diversi, dalmaticas tres, pallia fundata^ sex, tapetia 
optima octo. Aecclesiam sancti Petri altiorem in fabrica 
sua muros eius exaltans reddidit ac cum clavis ferreis eam 
cooperuit. Porticum praeterea quae vadit de aecclesia sancti 
Petri ad Sanctum Martinum a novo fecit, et eam cooperiens, 
scindulas eius ferreis clavis affixit. 

De coenobio Fontanellae. In hoc igitur Fontanel- 
lensi coenobio haec munera contulit: calicem** aureum mirific^ 
factum, duas hinc inde habentem ansulas gemmis pretiosis de- 
coratum, qui pensat libram; alterum argenteum anaglifico opere 
factum operis mirandi cum patena sua argentea; offertorium 
argenteum eiusdem calicis habens effigiem mirifici operis; alia 
offertoria argentea cum patenis argenteis earumdem ; coronam 

*) Edd. add.: in fide finnissimus. 

a) aic c. b) in edd. verba calicem — ornatumque tabulis eburneis sequuntur Portionem 
magnam — et diebus sedecim. 

1) i. q. cendala, tela subserica vel pannos sericos. 2) Aut auro texta 
aut ad formam retis piscatorii facta; vide Ducange s. v. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 53 

maiorem argenteam cum lampada suaargentea optimam unam; 
item lampadam argenteam unam ; turibulum argenteum optimum 
unum; candelabra argentea tria, habentia solidos nonaginta, 
id est unumquodque triginta; sigilla aurea mirifica cum 
preciosis lapidibus numero duo; urceum argenteum cum 
aquamanili optimum unum; cuppas vitreas auro omatas duas, 
eburneam unam mirifice factam; busticas* eburneas duas; 
hanappum vitreum optimum unum. Quatuor euangelia in 
membrano purpureo ex auro scribere iussit Romana littera', 
ex quibus Mathei, lohannis et Lucae complevit, sed, inter- 
veniente morte eiusdem, reliquum inperfectum remansit. 
Lectionarium etiam in membrano purpureo similiter scribere 
iussit, decoratum tabulis eburneis; antiphonarium similiter 
in membrano purpureo argenteis scriptum litteris ornatumque 
tabulis eburneis. Portionem magnam ligni salutiferae crucis 
domini dei ac salvatoris nostri lesu Christi inclusam auro, 
quod rotundo scemate formatum erat, eiusque in medio 
cristallum positum, ita ut figura sanctae crucis intuentibus 
intus appareret. Quod postea, praepedientibus peccatis sive 
alio quolibet casu, de frontispicio lecti protectoris nostri beati 
Wandregisili fures sustulerunt, perforata maceria basilicae 
sancti Petri; quod factum est pridie Nonas Decembris domi- 
nica^, expletis post obitum eiusdem gloriosi patris mensibus 
tribus et diebus sedecim^. De palliis^ vero: pallia quae 
dicuntur fundata tria, stauracin* duo, stragulum Hispanicum 
unum, tapetia quatuor, dalmaticas ministrorum ministerio 
aptas numero sex, roccum subdiaconilem unum, coccumS 
unum, tunicam sacerdotalem Indici coloris^ cum vestimento 
integro unam, planetas casulas quatuor, casulas item ex 
cindato Indici coloris numero tres, viridis coloris item ex 
cindato numero tres, item rubei sive sanguinei coloris cindatum 
unum, blatteam^ item casulam unam. De cappis vero: 
cappas Romanas duas, unam videlicet ex rubeo cindato et 
fimbriis viridibus in circuitu ornatam, alteram ex cane 
Pontico quem vulgus bevurum^ nuncupat, similiter fimbriis 
sui coloris decoratam in orbe; linteum optimum unum; 
facistergium optimum unum; fanones optimos duos, unum 
auro decoratum, alterum stauratio; item de cindato duos; 
pulvinaria serica, euangelicis officiis apta, maiora duo, minus 
unura; cingula Romano opere facta, auro decorata duo; 
mappulas duas, stolas duas. 

a) pixidas edd. b) vestfmentis v. eccIeHiasticia largitus cst tdd. 

1) Cf. supra p. 38, n. 2. 2) A. 833. Dec. 4. fuit feria quinta. 3) Immo 
mensibus 4, diehus 14; cf. infra p. 60. 4) Colore mali Cydonii. 5) i. e. 
cottum, tunicam. 6) Caerulei^ purpureo mixti. 7) Purpuream. 
8) Germanice 'bieber^ castor. 



54 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

De libris vero*: bibliotecam * optimam, continentem 
vetus ac novum testamentum cum praefationibus ac initiis 
librorum aureis litteris decoratis; sive libros expositionum 
beati Augustini in Genesi ad litteram volumen unum. . Eiusdem 
explanationum in omnibus psalmis volumina tria. Eiusdem 
contra lulianum hereticum volumen unum. Item eiusdem 
librum qui dicitur Enkiridionis volumen unum. Item librum 
eiusdem qui dicitur 'Unde malum' volumen unum. Item librum 
*/>.296. epistolarum eiusdem ad diversos volumen unum. *Item librum 
eiusdem qui praetitulatur de doctrina christiana volumen 
unum. Item eiusdem decem** cordarum volumen unum. Item 
super epistolam lohannis volumen unum. Item eiusdem 
adversus epistolam fundamenti^ volumen unum. Omeliare 
eiusdem volumen unum. Expositionem beati Ambrosii in 
Lucae euangelium volumen unum. Epistolarum eiusdem ad 
diversos volumen unum. Item eiusdem librum qui dicitur 
de bono mortis volumen unum. Item eiusdem de loseph ac 
duodecim patriarchis volumen unum. Epistolarum sancti 
Hieronimi volumen unum. Epistolarum sancti Sixti episcopi 
volumen unum. Historiarum losephi volumen unum. Tagii^ 
sententiarum volumen unum. Excerptionum Paterii de vetere 
ac novo testamento ex opusculis beati Gregorii papae volumen 
unum. Euipii* ex opusculis beati Augustini similiter volumen 
unum. Gregorii in parte media lob volumen unum. Librum 
Fulgentii episcopi Cartagiensis volumen unum. Librum 
Ferandi diaconi aecclesiae Cartaginensis volumen unum. Bedae 
in Genesi expositione volumen unum. Eiusdem de compoto 
ac ratione temporum volumen unum. CoUectaneos duos 
super anni circulo Pauli diaconi volumina duo, Libros 
glosarum duos volumina duo. Liber canonum diversorum 
conciliorum volumen unum. 

Aedificia autem publica ac privata ab ipso coepta et 
consummata haec sunt. Inprimis dormitorium fratrum 
nobilissimum construi fecit, habentem longitudinis pedum 
ducentorum octo, latitudinis vero viginti septem; porro omnis 
eius fabrica porrigitur in altitudine pedum sexaginta quat- 
tuor*^; cuius muri de calce fortissimo^ ac viscoso** arenaque 
rufa et fossili lapideque tofoso ac probato constructi sunt. 
Habet quoque solarium in medio sui, pavimento optimo 
decoratum, cui desuper est laquear nobilissime picturis 
ornatum; continentur in ipsa domo desuper fenestrae vitreae, 
cunctaque eius fabrica, excepta maceria, de materie quercuum 

a) autem hanc dedit copiam edd, b) ante vocem decem duae litterae erasae aunt c. c) in 
marg. auppl. c. d) sic c. 

1) i. e. hihlia. 2) Sic dicitur ep. Manichaei; vide Augusi. Ojpp. ed. 
Venet. VI TI, p. 151. 3) Taii Caesaraugustani episcopi. 4) Lege: 
Eugipii. 



GESTA ABBATDM FONTANELLENSIUM. 55 

durabilium condita est, tegulaeque ipsius universae clavis 

ferreis desuper affixae*. Post quod aedificavit aliam domum 

quae vocatur refectorium, quam ita per medium maceria ad 

hoc constructa dividere fecit, ut una pars refectorii, altera 

foret cellarii, de eadem videlicet materie similique mensura 

sicut et dormitorium; quam variis picturis decorari fecit in 

maceria et in laqueari a Madalulfo, egregio pictore Camera- 

censis aecclesiae. Tertiam nempe domum egregiam construi 

fecit quam maiorem vocant, quae ad orientem versa, ab una 

fronte contingit dormitorium, ab altera adheret refectorio; 

ubi cameram et caminatam necnon et alia plurima aedificari 

mandavit; sed, interveniente morte eiusdem, hoc opus ex 

parte imperfectum remansit. Haec tria egregia tecta ita 

constituta sunt: dormitorium videlicet ab una fronte versum 

est plagae septentrionali, ab altera australi, et adheret ab 

ea basilicae sancti Petri; refectorium similiter versum est 

eisdem plagis et est fere contiguum a parte meridiana 

absidae basiiicae sancti Petri; porro illa maior domus sicut 

supra diximus constituta est. 

Aecclesia autem sancti Petri a parte meridiana sita est, 

versa tamen ad orientem; ipsam etiam a parte occidentali 

triginta pedum in longitudine ac totidem in latitudine accre- 

vit, constructo desuper coenaculo, quam in honore domini 

dei ac salvatoris nostri lesu Christi dedicandam fore prae- 

optabat; sed et ipsum opus propter mortem eius tam citam 

imperfectum remansit. In eadem autem sancti Petri basilica 

piramidam quandrangulam altitudinis triginta quinque pedum, 

de ligno tornatili compositam, in culmine turris eiusdem 

aecclesiae collocari iussit; quam plumbo, stagno ac cupro 

deaurato cooperiri iussit, triaque ibidem signa posuit; nam 

antea nimis humile hoc opus erat**. lussit praeterea aliam 

condere domum iuxta absidam basilicae sancti Petri ad 

plagam septentrionalem , quam conventus sive curia*, quae 

Grece beleuterion^ dicitur, appellari placuit, propter quod 

in ea consilium de qualibet re perquirentes convenire fratres 

soliti sint; ibi nanque in pulpito lectio cotidie divina reci- 

tatur, ibi quicquid regularis auctoritas agendum suadet, 

deliberatur; in qua etiam monumentum nominis sui collocare 

iussit, ut, dum vitae praesentis terminum daret, illic a suis 

deponeretur.*** Domum vero, qua librorum copia conservare- 

*) Edd. add.: habet sursum trabes et deorsuni. 
**) Edd. add.: Ipsam nanque turrim simulque absidam tegulis 

plumbeis a novo cooperiri iussit. 
***) Edd. add.: Item ante dormitorium, refectorium et domum 
illam quam maiorem nominavimus porticus honestas cum diversis 

a) curlae tdd. cl 
l) PouXeuTTQpiov. 



56 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

*p. 297. tur*, *ante refectorium collocavit, cuius tegulas ferreis clavis 
configere iussit. 

In FJaviacensi quoque coenobio quae obtulerat' dona, 
hoc in loco declarandum censuimus. Ibi namque gratuita 
benignitate largitus est calices argenteos diversos decem; 
aquamanile argenteum cum urceo suo argenteo; candelabra 
argentea numero septem; pallia diversa plus minusve quadra- 
ginta; casulas planetas ac cindatos diversos triginta, quarum 
colores honeri videtur describere; fanones ac lintea non 
occurrunt memoriae, quot fuerint numero. In honore vero 
sanctae Trinitatis basilicara aedificavit, ante cuius aram 
tabulam argenteis imaginibus decoratam coUocavit ipsique 
arae crucem argenteam imposuit universamque basilicam 
variis picturis decorari iussit. Nomina autem librorum quos 
ipsi contulit loco haec sunt: Pandecten a beato Hieronimo 
ex Hebreo vel Greco eloquio translatum. Eiusdem expositio- 
nem in duodecim prophetis, quot** sunt thomi viginti. Eiusdem 
in Isaia propheta libri decem et octo volumen unum. Eiusdem 
librum epistolarum volumina duo. In proverbiis Salomonis 
eiusdem volumen unum. In Danihele propheta volumen 
unum. In euangelio Mathei eiusdem, continens in eodem 
decreta Gelasii papae de libris recipiendis et non recipiendis, 
et excerptio aliqua de libris Exameron sancti Ambrosii 
episcopi, codex unus. Libros sancti Augustini qui praetitu- 
lantur de civitate Dei numero viginti duo in codice uno. 
Eiusdem expositionem in euangelio sancti lohannis volumen 
unum. Omeliare eiusdem continens sermones 147 volumen 
unum. Libros eiusdem 15 de sancta Trinitate volumen 
unum. Concordia euangeliorum eiusdem codex unus. Eiusdem 
de doctrina christiana codex unus. Eiusdem expositionem 
in simbolo codex unus. Questiones eiusdem octoginta codex 
unus. Eiusdem de baptismo parvulorum ad Marcellum libri 
tres; de sermone Domini in monte libri duo, de providentia 
Dei sermo unus, de natale proprio sermo unus, de cruce 
sermo unus, ad Flaccianum epistola una, volumen unum. 
Item eiusdem Achademicorum libri tres, soliloquiorum libri 
duo, de inmortalitate liber unus, de quantitate animae liber 
unus, de magistro liber unus, de ordine libri duo, de 
videndo Deo liber unus. Libros Confessionum eiusdem liber 
unus. Eiusdem librum qui dicitur Enkiridionis liber unus. 

pogiis * aedificari iussit, quibus trabes imposuit ac iuxta mensuram 
eoruradem tectorum in longum extendit; in raedio autem porticus, 
quae ante dormitorium sita videtur, domum cartarum^ constituit. 

*) Edd. add.: quae Graece pyrgiscos dicitur. 

a) manu8 posterior correxit obtalerit c. b) sic c. 

1) i. e. gradibus. 2) i. e. archivum. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 57 

In psalmis expositiones eiusdem libri duo. Expositionem 
sancti Ambrosii in epistolis Pauli yolumen unum. Isichii 
presbiteri in Levitico libri septem codex unus. Expositionem 
sancti lohannis Constantinopolitani episcopi in Matheo et 
Apocalipsi sancti lohannis, continentem etiam librum sancti 
Isidori differentiarum, codex unus. Librum sancti Hilarii 
episcopi contra hereticos codex unus. Omelias beati papae 
Gregorii in novissima parte Ezechielis prophetae vel episto- 
larum eiusdem in codice uno. Expositionem Bedae pres- 
biteri in Actibus apostolorum in codice uno. Eiusdem in 
Marco euangelista in codice uno. Eiusdem in Luca euan- 
gelista in codice uno. In septem epistolis canonicis et 
Apocalipsi lohannis eiusdem in codice uno. Librum testi- 
moniorum Isidori de Christo et aecclesia in codice uno. 
Eiusdem Aethimologiarum in codice uno.* Prosperi de vita 
activa et contemplativa in codice uno. Prognosticon futuri 
saeculi in codice uno. Disputationem fidei inter Arrium 
hereticum et Athanasium catholicum in codice uno. Epi- 
stolarum sancti Cipriani martyris in codice uno. Alcuini 
liber de trinitate in codice uno. Regulam sancti Basilii 
episcopi in codice uno. Regulam sancti Benedicti in codice 
uno. Historiam aecclesiasticam Eusebii Caesariensis episcopi 
in codice uno. Item chronicam eiusdem in codice uno. 
Historiam item aecclesiasticam trium virorum, id est Zozo- 
meni, Theodoriti, Socratis, in codice uno. Canones diver- 
sorum patrum in codicibus duobus. Sacramentoria in 
codicibus duobus. Cassiodori de arithmetica arte codex 
unus. Eiusdem in psalmis expositio codex unus. Omeliarum 
Origenis in veteri testamento in codicibus duobus.** Vitas 
beatorum confessorum Hieronimi, Augustini, Gregorii, codex 
unus. Passionem sanctae Columbae codex unus. Institutio 
ac collectio cuiusdam de vita canonica codex unus. Gesta 
Francorum codex unus. Et alios plurimos, quorum nunc 
nomina memoriae non occurrunt. 

In elemosinarum vero largitionibus quantum solHcitus 
extiterit, ipsa eius opera testimonium perhibent. Nam 
quodam tempore, id est anno regiminis sui decimo, *passio *p.298. 
incidit illi, quam* Greci paralisin vocant, moxque convocatis 
domesticis ac fidelibus seu intimis suis, hanc rerum suarum 
distributionem gratuito animo facere curavit. Quae largitio 
seu distributio ipsius iussu ac supplicatione aedita est a 
viro venerabili Hildemanno Bellvacensis urbis praesule, ad- 

*) Edd, add, : Eiusdem Rotarum ad Sisebutum regem codicem unum. 
**) Edd, add.: Eiusdem in psalmos expositionem volumina duo. 

a) q. Gr. p. v. post in marg, suppl. c; q. medici p. edd. 



58 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

iuncto Berteningo et Gerlone laicis simulque Landone mo- 
nacho, cuius textus talis est: 

In hoc Fontanellensi coenobio largitus est fratribus 
libras sexaginta*; nam omnibus annis triginta in censu dare 
consueverat; famulis laicis libras decem; senibus in illo 
exenodochio et ceteris mansionibus pauperum solidos decem; 
universae vero familiae huius coenobii libras quadraginta. 
Ceterorum monasteriorum nomina, ad quae eadem largitio 
elemosinae pervenerit, singillatim exprimam. Ad Gemmeti- 
cum denique coenobium libras 5 direxit; ad Logium^ libram 
unam; ad Fiscannum^ libram unam; ad Villare^ libram unam; 
ad Longogilum^ libram unam; ad Sanctum WalaricumS 
libram unam; ad Sanctum Richarium^ libras duas et dimi- 
diam; ad Sanctum Autmarum^ similiter; ad Sanctum Audoi- 
num in Rotomago libras quinque, ad Sanctam Mariam in 
domo eiusdem aecclesiae libras duas, ad Sanctum Martinum 
in eadem urbe et ceteris cellis solidos viginti quinque, 
Ragnoardo eiusdem urbis archiepiscopo libras decem, vide- 
licet ut quinque presbiteris et alias quinque pauperibus 
porrigeret; ad Pentale® monasterium solidos quindecim; ad 
Penante^ solidos quindecim; ad Pratellosi^ similiter; ad 
Ebroicas civitatem libram unam; ad Crucem Sancti Audoeni^i 
libras duas; ad Lixovios*^ urbem libram unam; ad Fontanas^^ 
coenobium solidos quindecim^; ad Baiocas civitatem libras 
duas; ad Duos-gemellos *"* libras duas; ad Sanctum Martinum 
in Turonis libras quinque, illis canonicis in domo libram 
unam; ad Sanctum Anianum in Aurelianis libram, illis 
canonicis in domo similiter; ad Sanctum Benedictum in 
Floriaco libras duas*^ et dimidiam; ad Ferrarias^^ libras 
duas et dimidiam; ad Sanctum Charileffumi^ libram unam 
et dimidiam; ad Curbionem*^ monasterium libram unam et 
dimidiam; ad Sanctam Columbam in Senonis illis monachis 
libras duas, illis canonicis in eadem urbe libras duas, item 
in Senonas ad Sanctum Petrum illis monachis solidos^ quin- 
decim; in Autisiodoro urbe illis canonicis libram unam, 
item in Autisiodoro ad Sanctum Germanum illis monachis 
libram unam, ad Sanctum Remigium^s iUis monachis similiter, 

a) nonaginta edd. b) duodecim edd. e) unam edd.f ubi et dim. des. d) libram 
unam edd. 

1) V. p. 21, n. 6. 2) Ficamp. 3) MontiviUiers in Caletis. 4) For- 
tasse Lonegiselus (St.-Longis), dioec. Cenomannensis. 5) St.-VaUry- 
surSomme. 6) St.-Miquier. 7) St.-Omer. 8) Pentalion ad rivum 
la Lizaine, Sequanam influentem. 9) Mabillonio videtur esse ecclesia 
cathedralis Macloviensis. 10) Preaux dioec. Lisieux. 11) In dioecesi 
Ebroicensi. 12) Lisieux, 13) Fontenay dioecesis Baiocensis. 14) Les 
Deux-Jumeaux prope Bayeux. 15) Ferrieres. 16) Seu Anisolensef 
St.-Calais. 17) St.-Laumer-de-Moutier. 18) Hoc etiam Autissiodori 
situm fuisse videtur. 



GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 59 

ad Sanctum Eraclium in eadem urbe^ similiter; in Trecas 
ad Sanctum Petrum libram unam; ad Sanctam Crucem in 
Meldis libram unam; ad Fossatos^ monasterium libras 
duas; ad Sanctam Genovefam Parisius similiter, ad Sanctum 
Germanum libras tres, illis canonicis in eadem urbe libram 
unam; ad Sanctum Dionisium libras quinque; ad Calam^ 
monasterium libram unam; ad Sanctum Lucianum* illis 
monachis libras duas, ad Belloacas illis canonicis libram 
unam, Hildemanno episcopo^ ad presbyteros et pauperes 
libras decem; ad Flaviacum illis canonicis libras quindecim, 
ad opus famulorum eorum libras decem; ad Oratorium^ 
monasterium solidos quindecim; ad Insulam monasterium^ 
similiter*; ad Andelagum® monasterium similiter^; ad Fon- 
tanidum^ monasterium solidos decem; ad Malardum-vallem^ 
solidos decem; ad Resbacei^ monasterium libram unam et 
dimidiam; ad Sanctum Salvium in Brago^* solidos decem; ad 
Mallam^ monasterium libram unam et dimidiam; ad Sanctum 
Vedastum in Atrebato similiter; ad Cameracum civitatem 
libras duas, ad Sanctum Gaugericumi^ Hbram unam; ad 
Corbeiam monasterium libras quinque; ad Sanctum Eligium 
in Noviomo libram unam, item ad eandem urbem canonicis 
similiter; ad Suessionis civitatem canonicis libram unam, ad 
Sanctum Crispinum*^ solidos' quindecim, ad Sanctum Medar- 
dumi3 monachis libram unam et dimidiam, illis sanctimonia- 
libus libras tres; ad Remis illis canonicis libram unam, ad 
Sanctum Remigium illis monachis similiter; ad Sanctum 
Mimmium in Catalaunis similiter, ad eandem Catalaunensium 
urbem solidos 15; ad Altum-montem*^ monasterium, *quo*p.299. 
sanctus Ansbertus quondam exilio fuit trusus atque con- 
sortiis humanis ereptus, solidos quindecim; ad Malbodium^^ 
coenobium librara unam; ad Castrologium *6 monasterium 
similiter; ad Laubias coenobiumi^ similiter; ad Indami® 
coenobium libras duas; ad Lingonas illis canonicis libram 
unam; ad Luxovium libras viginti quinque*; ad Fontanas*^ 
cellam eiusdem coenobii libram unam et dimidiam; ad 
Cusantiam^o similiter; ad Anagrates^i libras duas.** 

*) Edd. add.: id est in ipso monasterio libras decem. 
**) Edd. haec addunt: Ad Eomarici-montem 22 libram unam; ad 

a) solidos decem edd. b) solidos duodecim edd. 

1) Autissiodorensi. 2) St.-Maur-les-Fossis. 3) Chelles. 4) BeUovaci. 
5) Bellovacensi. 6) Oroer {Beauvais). 7) Dioec. Bellovacensis. 
8) Andelay, ad Sequanam supra Botomagum. 9) De cuius situ non 
constat. 10) Behay in Brigio tractu. 11) St.-Saiwe-en-Brai ad 
Sequanam. 12) Cameraci. 13) Suessionense monasterium. 14) Hau- 
mont ad Sabis fluvii initia. 15) Maubeuge. 16) Mons in Hennegau. 
17) Lobbes dioec. Leod. 18) Cornelimunster prope Aquasgrani. 

19) Fontaines. 20) Cusance. 21) Anegray. 22) Bemiremont. 



60 GESTA ABBATUM FONTANELLENSIUM. 

De doimitione eius in Christo. 

Rexit autem hoc coenobium idem gloriosus vir per 
annos decem, menses quinque, dies 18. Ipso tempore re- 
cessit domnus Ansigisus dominica inlucescente, die 13. Kalend. 
Augusti; eodem die cum fletu maximo tumulatus extra 
basilicam sancti Petri ad aquilonalem plagam, in porticu, in 
qua fratres conventum celebrare soliti sunt ac consultis Deo 
dignis aures accommodare; et cessavit regiminis locus 
triginta et octo diebus.* 

FINIT GESTA DOMNI ANSIGISI ABBATIS. 

18. Fulco venerabilis presbiter succedit ab anno incar- 
nationis dominicae 835 ^, qui est annus bonae memoriae domni 
Hludovici magni imperatoris vicesimus primus; nam antea 
loseph episcopus in divortio illud tenuerat menses 7, dies 12, 
id est a sexto Kalend. Septembris usque ad quarto Idus 
Martii. Septimo decimo Kalend. Aprilis fuit tunc datum domno 
Fulconi praedictum coenobium, et tenuit annis undecim et 
menses 5, dies 27, id est a septimo decimo Kalend. Aprilis 
usque sexto Idus Octobris. 

19. Herimbertus diaconus annis 4 et menses undecim, 
id est a quinto Idus Octobris, quando regimen sumpsit, usque 
3. Idus Septembris, quando ad Dominum migravit. 

FINIUNT GESTA SANCTORUM PATRUM 
FONTANELLENSIUM. 

Balmam^ similiter; libram unam et semis ad Morbach coeno- 
bium; libram unam ad Sanctum Gregorium^; libram unam ad 
Monasterium-Mauri ^ ; libram unam ad Melundas^; libram unam ad 
Sanctum Keginbertum^, ubi primo elementa didicerat literarum. 
Per manus quoque matris suae in usus egenorum viginti libras 
expendit; simili modo per manus Berteningi libras viginti; sibi 
vero in domo sua famulantibus libras quadraginta largiri fecit. 
Tribus vicibus omnes opes suas egenis ac pauperibus erogari fecit, 
nil sibi reservans; quae qualiter gesta sint, ne nauseam aut fasti- 
dium ingessisse videar, transcendendo omittam. Elemosinis enim 
sibi viam praeparavit, quoniam noverat extemum omnem hominem 
esse sive ad poenam sive ad gloriam; ideo elemosinis ac oratio- 
nibus servorum Dei se roborabat, ut et cursum huius vitae paci- 
fice transigeret atque feliciter in perpetuum viveret. 
*) Edd. consiitutionem Ansegisi ahbatis addunt, quae in cod. Havrensi 
non legitur. 

1) Corrige 834; nam Ansegisus obiit anno 833, die dominica, in quam 
dies 13. Kal. Aug. tunc vere incidebati et Herimbertus anno 845 a. d. 
5. Id. Oct. abbatiam suscepisse existimandus estj qui et eo anno dies 
dominica erat, in consecrationibus sollemnis. 2) La Baume in dioe- 
cesi Vesontionensi. 3) Miinster im Gregorienthal. 4) Mau£rmUnster. 
5) Molosmes in lAngonibus. 6) Mabillonio idem ac monasterium 
S. Eagneberti in pago Lugdunensi. 



liiHill 



THE BORROWER WrLL BE CHARGEO 
AN OVERDUE PEE 1F THIS BOOK 18 
NOT RETURNED TO THE LIBRARY ON 
OR BEFORE THE LA3T DATE STAMPED 
BELOW. NON-RECEIPT OF OVERDUE 
NOTICES DOE8 NOT EXEMPT THE 
BORROWER FROM OVERDUE FEES. 



HAR I 8 1992